ΕΤΣΙ ΖΗΣΑΜΕ - ΜΙΑ ΠΑΛΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

Λευκάδα, δεκαετία του 50. Δημοτικό σχολείο στο Μαρκά.

Νωπές ακόμη οι μνήμες του Εμφύλιου.
Στο Τόπο μας φτώχεια και δυστυχία απ’ άκρη σ’ άκρη.
Το «Σχέδιο Μάρσαλ», η «Αμερικάνικη Βοήθεια» έρχεται σε μας τα πρωτάκια του Δημοτικού με τη μορφή ενός κυπέλλου αχνιστού γάλακτος σκόνης που κάθε πρωί μας γεμίζει από το μεγάλο καζάνι η καλή μας καθαρίστρια η κυρά Πολυξένη.
Στη πάνινη σάκα μου έχω πάντα ένα άδειο μπουκάλι που μου το γεμίζουν γάλα πότε πότε, αν καμιά φορά περισσέψει, για να το πάρω στο σπίτι.
Στο διάλειμμα μια και δεν έχουμε ένα πενηντάλεφτο ν’ αγοράσουμε τύχες ή ένα καραμελωμένο φιρίκι από το μπάρμπα Κώστα και το μπάρμπα Νίκο, παρακαλούμε την κυρά Πολυξένη να μας δώσει μια κουταλιά άσπρη σκόνη γάλα να δοκιμάσουμε τη γεύση του.
Μια γλυκιά σκόνη που κολλάει στο στόμα και μας αρέσει!

Κάθε τόσο οι δάσκαλοι, μας συγκεντρώνουν για να μας μοιράσουν τα «Αμερικάνικα καλούδια»!

Ένα τσίγκινο βάζο αγελαδινό βούτυρο και ένα μεγάλο κομμάτι κίτρινο τυρί.
Το βράδυ θάχουμε γιορτή!
Η Μάνα θα μας τηγανίσει πατάτες με το βούτυρο που έφερα.
Λάδι δεν έχουμε, το λάδι είναι ακόμη ακριβό και δυσεύρετο.
Τι νόστιμες που είναι οι τραγανιστές τηγανιτές πατάτες!
Η Φρειδερίκη με τον Παύλο έρχονται να μοιράσουν βιβλιάρια στις «άπορες κορασίδες» του νησιού μας!
Στις εκκλησιές μοιράζουν τ’ αμερικάνικα αποφόρια.
Πάμε με τη Μάνα στη Μητρόπολη μήπως βρούμε κάτι.
Η εκκλησιά γεμάτη κόσμο, κυρίως γυναίκες που ανακατεύουν ένα πελώριο πολύχρωμο σωρό ρούχων και προσπαθούν κάτι να διαλέξουν!
Σε μια άκρη βλέπουμε ένα τσαλακωμένο ρούχο.
Η Μάνα τ’ αρπάζει γρήγορα πριν προφτάσουν και το πάρουν άλλοι.
Είναι το πρώτο ριγωτό μου σακάκι!
Το φοράω και καμαρώνω σα διάνος!
Τι μ’ έπιασε τώρα και πνίγηκα στη νοσταλγία ενός ξεχασμένου κόσμου….
Φταίχτης ίσως ο καλός μου φίλος, ο αθεράπευτα ονειροπόλος, ο Ποιητής, Κώστας Φωτεινός:

«Νοσταλγώ τα ταξίδια στην απεραντοσύνη Που ποτέ μου δεν έκανα, Την τόλμη της φυγής που τελείωσε Με τη σιωπή στην άκρη των χειλών μου.

Τη θαλπωρή της στιάς το χειμώνα Που ποτέ μου δεν ένιωσα Και το έαρ το παντοτινό Που περίμενα στην καρδιά μου.
Νοσταλγώ μια ζωή που την έζησα Στη περήφανη φτώχεια μου.»1
Μέσα στη φτώχεια που μας έδερνε είμαστε χαρούμενοι εκείνες τις στιγμές.
Έτσι ζήσαμε τότε, χωρίς Smartphone, iPod, χωρίς Nike, χωρίς Facebook, χωρίς τίποτα, χωρίς την ελάχιστη έπαρση, ταπεινοί, αλλά με αξιοπρέπεια μέσα περήφανη φτώχεια μας!
__________________________
1. Απόσπασμα από το ποίημα «Νόστος» του Κ. Φωτεινού που περιλαμβάνεται στη συλλογή ποιημάτων «ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΜΑΣ ΠΟΛΗΣ», Εκδόσεις ΤΟ ΡΟΔΑΚΙΟ, 2011.

Υποτιτλίζει ο Αιθεροβάμων στο φίλο Νίκο Βαγενά και στην Κάτε.  

[kolivas.de]

http://ellas2.wordpress.com

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ : Η ΜΑΝΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ

Της Ελίνας Μαστέλλου Γιαννάκενα

Καλοκαίρι. Ονειρευόμαστε αποδράσεις στα νησιά και το βουνό, ξαναγυρίζουμε στους τόπους καταγωγής μας κι ανακαλύπτουμε την Ελλάδα. Ωστόσο, πολλές φορές αναρωτιέμαι αν βλέπουμε ουσιαστικά κι αν ανακαλύπτουμε την ομορφιά, την αξία, την αυθεντικότητα σ΄ όλα εκείνα που υπάρχουν γύρω μας... Θα μπορούσαμε λοιπόν να δανειστούμε τα μάτια εκείνης της Αθηναίας Δέσποινας, της Αγγελικής Χατζημιχάλη που έταξε σκοπό της ζωής της, την ταυτόχρονη καταγραφή και διάσωση της Λαϊκής μας Παράδοσης.

"Γεννήθηκα (1895) και μεγάλωσα στην Πλάκα, τότε που τα σπίτια είχαν ακόμη πλακόστρωτες αυλές, κληματαριές, πεζούλια και γλάστρες με ευωδερούς ανθούς. Το σπίτι του πατέρα μου, του καθηγητή Αλέξιου Κολυβά από την Ζάκυνθο, γεμάτο βιβλία, χειρόγραφα, κεντήματα, βυζαντινές εικόνες κρεμασμένες ως το ταβάνι του σπιτιού μας. Στον παρακάτω δρόμο, στην οδό Αδριανού, σ' ένα παλιό Αθηναϊκό σπίτι, έμενε ο παππούς μου, ο Χιώτης συμβολαιογράφος Γρηγόριος Μπουρνιάς. Σωροί κι εδώ από πασίλογα και διαλεχτά έργα τέχνης, αρχαιοελληνικά, βυζαντινά, ανατολικά... Μανιακοί λάτρεις της τέχνης οι δυο σεβαστοί μου πρόγονοι, γνωστοί για την πολύτιμη συμβολή τους στα γράμματα και την τέχνη, εύκολα κι αβίαστα κύλησαν μέσα στο αίμα και την ψυχή μου, που την οδηγούν στην παλιά εκείνη Ελλάδα που κλείνει μέσα της όλες τις Ελλάδες..." γράφει η ίδια η Πλακιώτισσα αρχόντισσα.

Κι αυτό ήταν μόνο η αρχή... Όταν ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής εισέρχεται στα σπίτια των Αθηνών όλος ο παραδοσιακός πλούτος, μαζεύεται στα παλαιοοπωλεία. Από εκεί ξεκινάει το συλλεκτικό της έργο η Αγγελική Χατζημιχάλη: ελληνικά υφαντά, λαϊκά κεντήματα, ξυλόγλυπτα αντικείμενα (ρόκες, χτένια, σκαφίδια κ.λπ.), ασημικά, χαλκώματα και διάφορα άλλα είδη λαϊκής τέχνης. Κι όπως γράφει ο στενός συνεργάτης και φίλος της Δημήτρης Λαζογιώργος-Ελληνικός: "η διορατικότητά της την είχε οδηγήσει στο θεμελειώδες συμπέρασμα ότι από την μελέτη των αντικειμένων που ένας λαός κατασκεύασε σε μια συγκεκριμένη εποχή, μπορούμε να διακρίνουμε την ιδιοφυία του και το βαθμό του πολιτισμού του (ιδιαίτερα από τον τρόπο με τον οποίο τα διακόσμησε), όπως μπορούμε και να τον τοποθετήσουμε ιστορικά..."

Η Αγγελική Χατζημιχάλη ταξιδεύει σ' όλη την Ελλάδα. Πηγαίνει σε χωριουδάκια και νησάκια κι οι γνήσιοι, απλοί άνθρωποι της υπαίθρου την αγκαλιάζουν και της προσφέρουν την καθημερινότητά τους, της ανοίγουν τη ζωή τους στα μάτια της με τα ήθη, τα έθιμα, τον τρόπο παρασκευής ή κατασκευής από φαγητά, γλυκά, υφαντά μέχρι ξυλόγλυπτα, ασημικά, κεραμικά... "Παντρεύει ζευγάρια, βαφτίζει μωρά, συνοδεύει κηδείες. Συμμετέχει σε πανηγύρια και λύπες, της γίνονται βίωμα το ίδιο τα τραγούδια της χαράς του λαού μας όπως και τα μοιρολόγια του. Η έμφυτη ερευνητική της ικανότητα της επιτρέπει να εμβαθύνει στην ουσία των λαϊκών μας ηθών και εθίμων και βρίσκοντας τα ξεχασμένα νήματα της ιστορικής συνέχειάς τους, να αξιολογήσει κάθε λαϊκή έκφραση και να γίνει σιγά-σιγά ο μοναδικός παντογνώστης αυτού του υπέροχου θαύματος, του άγνωστου στους άλλους, που φέρει το όνομα "Ελληνικός Λαϊκός Πολιτισμός" (Δημήτρης Λαζογιώργος-Ελληνικός).

Αυτή η σπουδή της λαϊκής μας κληρονομιάς, την απορρόφησε τόσο πολύ, που θυσίασε τα υπόλοιπα ταλέντα της δηλαδή την ζωγραφική και την λογοτεχνία. Και πάντα αποσυρόταν στο περιθώριο, όταν της απονέμονταν έπαινοι. Το έργο της σπουδαίο. Αναφέρει ο κ. Δημ. Λαζογιώργος-Ελληνικός:

• Έγραψε και κυκλοφόρησε βιβλία,μελέτες και άρθρα.
• Ίδρυσε σχολεία, ιδρύματα και επαγγελματικές σχολές σ΄ ολόκληρη την Ελλάδα.
• Προστάτευσε και βοήθησε τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής το 1922, εξασφαλίζοντας δουλειά σε χιλιάδες απ΄αυτούς, δίνοντας με τον τρόπο αυτό στους εμπόρους ιδέες για κέρδη και στα μικρασιάτικα λαϊκά μας μοτίβα νέο χώρο εμφάνισης: τον κυρίως ελλαδικό.
• Είχε την ευθύνη από το 1921 μέχρι και το 1926 της Οργάνωσης των "Βιοτεχνικών Εκθέσεων" του Λυκείου Ελληνίδων.
• Υπήρξε θεμελιακός συνεργάτης του 'Αγγελου και της Εύας Σικελιανού στις Δελφικές Εορτές του 1927 και του 1930.
• Ανέβηκε στα Βορειηπειρωτικά βουνά το 1940-41 και μόχθησε μαζί με το στρατό μας.
• Έσωσε στη συνέχεια, μαζί μέ άλλες γυναίκες των Αθηνών, αμέτρητους στρατιώτες από την αιχμαλωσία.
• Μαζί με τα παιδιά της συμμετείχαν ενεργά στην αντίσταση κατά των κατακτητών και εφοδίαζαν με όπλα την αντίσταση.
• Εργάστηκε γιά την Λευτεριά της Κύπρου.
• ...και νικήθηκε μόνο από την ανελέητη αρρώστια.

Όταν πέθανε (1966), όπως έγραψε η κόρη της ΄Ερση: "Την κλάψαν ανυφάντρες, ασημουργοί, κεντήστρες, τσουκαλαραίοι, την κλάψαν οι Σαρακατσάνοι κι έμποροι ακόμη. Την κλάψαν οι καλογριές στην Παντάνασσα του Μυστρά και της κάνουν λειτουργιές. Το όνομά της περνάει από στόμα σε στόμα, από βουνοκορφή σε βουνοκορφή, από στρούγκα σε στρούγκα, σα θρύλος που φέρνει πίσω στους ίδιους τη συνείδηση και την υπερηφάνεια της φυλής τους..."

Όλη της η ζωή ήταν γεμάτη από έναν διπλό αγώνα. Από τη μια πάσχιζε να διασώσει τα στοιχεία του Λαϊκού μας Πολιτισμού κι από την άλλη αγωνιζόταν να εξασφαλίσει την συνέχεια αυτού του Πολιτισμού, κόντρα στο "ρεύμα" και την "μόδα" της εποχής. Η Αγγελική Χατζημιχάλη έδωσε τα πάντα για την μεγάλη αγάπη της ζωής: τον Λαϊκό Πολιτισμό και Παράδοση. Σ' εκείνην οφείλουμε την ύπαρξη των κατά τόπους Μουσείων Λαϊκής Τέχνης, την ίδρυση Βιοτεχνικών και Οικοκυρικών Σχολών καθώς και την δημιουργία του "ρεύματος" και τη στροφή πολλών συγχρόνων και νεωτέρων της Ελλήνων προς την Λαϊκή Τέχνη και Παράδοση και την ανάγκη για τη μελέτη και διάσωσή των.

Το 1932 τιμήθηκε με παράσημο από το Βέλγιο και το 1958 έλαβε Βραβείο από τη Γαλλία. Την δεκαετία του 50 η Αγγελική Χατζημιχάλη μετά από 25 χρόνια δραστηριότητας, τιμάται από το κράτος, την Ακαδημία, τους λογοτέχνες. Όλοι όμως έκαναν λάθος. Την ιεραπόστολο της Παράδοσης, δεν την αφορούσαν τα βραβεία, τα παράσημα, οι έπαινοι. Μόνο η αγάπη των ανθρώπων κι η δουλειά της, η αποστολή της.

Καλοκαίρι... στα κορφοβούνια ηχεί η φλογέρα, στη Σκύρο μοσχοβολάει το βερνίκι στα ξυλουργεία, στο Τρίκερι ανασαίνει το εργόχειρο και κάτω από τον καυτό ήλιο του Αιγαίου ψήνονται τα κεραμικά κι η ψυχή της Αγγελικής Χατχημιχάλη αναγαλιάζει...

Βιβλιογραφία

1. Δημ.Λαζογιώργου-Ελληνικού "Επτά ελληνικά δοκίμια" (Εκδόσεις "Πελασγός", Αθήνα 1996)
2. Δημ.Λαζογιώργου-Ελληνικού "Αγγελική Χατζημιχάλη: η Ελληνία που φώτισε το Γένος" (Εκδόσεις Πνευματικού Κέντρου Δήμου Αθηναίων)

 

http://dimosditikismanis.blogspot.com/2011/01/blog-post_2171.html

 

Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟ-ΒΛΑΧΩΝ

Του Αχιλλέα Λαζάρου

«ΒΛΑΧΟΙ ΚΑΙ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ»Των Εκδόσεων ΠΕΛΑΣΓΟΣ

 

     Τι είναι οι Βλάχοι-Αρμάνοι:

Ο Γάλλος καθηγητής του Πανεπιστημίου Nancy Ε. Will επισημαίνει τα μέτρα, που λαμβάνουν οι Ρωμαίοι για την ανακούφιση των απλών Μακεδόνων, όπως μείωση κατά 50% της φορολογίας, παροχή δυνατοτήτων εξευρέσεως εργασίας, ιδίως στην διαφύλαξη των βορίων συνόρων της Μακεδονίας με τα praesidia armata, συνάμα δε των συγκοινωνιακών κόμβων προς εξασφάλιση της ελεύθερης μεταφοράς αγαθών και μετακινήσεως επισκεπτών, κρατικών υπαλλήλων, στρατευμάτων, οπότε και η γλωσσική επίδραση αποβαίνει αναπόφευκτη. Οι hertzberg, Feyel, Oost, Lozovan, Hammond, Eck, Sarikakis, Papazoglou, διευρύνουν τον ορίζοντα ευκαιριών, οι οποίες προσφέρονται στους Έλληνες για ενεργό συμμετοχή τους στην πολιτική-στρατιωτική ζωή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας με την εκλατίνισή τους.

Εξ άλλου με τις καίριες επισημάνσεις εμφανίσεως νησίδων ή ζωνών λατινοφωνίας στην ελληνική χερσόνησο από τους Lafoscade, κατά τα τέλη του 19^ου αιώνα, Pinon, M. Rostovtzeff, Bratianu κ.α., καθώς και τοπωνυμιών λατινογενών από Capidan, Θαβώρη, Λιόλιο, Poghirc κ.α., η αποδοχή της αυτοχθονίας των Βλαχοφώνων του ελληνικού χώρου από Ρουμάνους, Parvan, R. Vulpe, S. Puskariu, Al. Procopovici, D. Maniou, συνακόλουθης ίσως για μερικούς της βαθμιαίας ενδόσεως του Th. Capidan -που έως τότε είναι το σημείο αναφοράς για την από βορρά προέλευση των Βλάχων και έκτοτε μεταμορφώνεται σε πολέμιο των υποστηρικτών της καθόδου αποτολμώντας και επίκριση κατά Weigand για την εμμονή του στην ξεπερασμένη θεωρία - η αποδεδειγμένης αντίστροφης από νότο προς βορράν κινήσεως Βλαχοφώνων, κατά τους Densusianu, Siadbei, Garde κ.α., τα τεκμήρια εκλατινίσεως Ελλήνων είναι πλέον αναμφισβήτητα.

       Ομολογουμένως υπάρχουν άφθονα παντού, όπου ζουν και δρουν Έλληνες, από Ανατολή σε Δύση. Για τη Βαλκανική και ακριβέστερα για την Δοβρουτσά τα αποτελέσματα των ερευνών των Ρουμάνων ακαδημαϊκών και καθηγητών του Πανεπιστημίου Βουκουρεστίου R. Voulpe και D. Pippidi είναι απόλυτα πειστικά. Στη Δύση και συγκεκριμένα στη Γαλατία, αν και ονομάζεται Gallia Greaca, οι Έλληνες όχι μόνο ομιλούν λατινικά, μάλιστα και ενωρίτερα της ρωμαϊκής κατακτήσεως, αλλά και διδάσκουν τη λατινική γλώσσα, όπως επιγραφικά διαπιστώνεται και όπως πιστεύουν οι Egger, Benoit κ.α. Εξ ίσου ισχυρές μαρτυρίες πιστοποιούν λατινοφωνία και στη μητροπολιτική Ελλάδα, σύμφωνα με τα πρόσφατα μελετήματα των Helly, Hatzopoulos κ.α., που αφορούν στη Θεσσαλία, Μακεδονία, Ήπειρο και των Dubuisson, Lozovan, Poghirc για το σύνολο του Ελληνισμού. Οι τρεις τελευταίοι προσκομίζουν πρόσθετα επιχειρήματα αποτιμώντας ταυτόχρονα κατ' αξίαν το εξαιρετικά ενδιαφέρον χωρίο του Βυζαντινού χρονογράφου Ιωάννη Λυδού, στο οποίο τον 6^ο αιώνα, επί Ιουστινιανού, οι Έλληνες παρουσιάζονται στην Ευρώπη (Βαλκανική) να υπερέχουν δημογραφικά, αλλά να λανθάνουν λόγω γλωσσικής παραλλαγής, λατινοφωνίας, βλαχοφωνίας.

Εν τέλει, λαμβάνοντας υπ' όψη την άποψη του Garde, σύμφωνα με την οποία ο αφανισμός από την Βαλκανική των εκρωμαϊσμένων - βλαχοφώνων Θρακών συντελείται με την μετάβασή τους στην Δακία και την ακριβή πληροφορία του Ρουμάνου ακαδημαϊκού Rosetti για εκδημία του τελευταίου εκρωμαϊσμένου Ιλλυριού, Ιλλυριο-Βλάχου, κατά τα τέλει του 19^ου, 1898, οι απομένοντες σύγχρονοι μας Βλαχόφωνοι της Βαλκανικής είτε εντός των ιστορικών ορίων του μητροπολιτικού Ελληνισμού είτε πέρα του Ελλαδικού χώρου λόγω της περίφημης και αδιάλειπτης αποδημίας είναι ελληνικής καταγωγής, όταν άλλως τε  η αυτοχθονία  των Βλαχοφώνων στην Μακεδονία είναι, κατά τον A. Failler, δεδομένη, η δε καταγωγή των Μακεδόνων, κατά τον Poghirc, ελληνική.

Εν τούτοις το γεγονός ότι σύμφωνα με την ακραιφνή και ανεπηρέαστη επιστήμη οι Βλαχόφωνοι είναι αδιαφιλονίκητα Έλληνες δεν σημαίνει εφησυχασμό και υποτίμηση της επικαιρότητας του Βλαχικού Ζητήματος ούτε επιτρέπει ψευδαίσθηση ανυπαρξίας κινδύνου, κατά το δήθεν ανύπαρκτο και ακίνδυνο «Μανεδονικό», που εκκρεμεί επώδυνα. Αντίθετα υπαγορεύει:

α) Άμεση και έγκυρη ενημέρωση αρμοδίων και αναρμοδίων της ελληνικής πολιτείας, όλων των πολιτών, ιδίως των νέων, για τους οποίους αρκούν δυο αποσπάσματα από τις συγγραφές του Ιωάννη Λυδού και Κωνσταντίνου Κούμα, καίρια σχολιασμένα και καταχωρημένα σε σχολικό εγχειρίδιο, χωρίς συνολικά να υπερβαίνουν τις δύο σελίδες, με πρόσθετο σκοπό τον περιορισμό και των συχνών ακυρολεξιών, χρήσεων των όρων Βλάχων-Κουτσοβλάχων υποτιμητικά, περιφρονητικά, υβριστικά, εξυπηρετικά κάθε μορφής προπαγάνδας.

β) Ανεύρεση των αποδεδειγμένα επαϊόντων και επιλογή κατά τρόπο διαφανή, αμερόληπτο και αντικειμενικό, προπάντων μη κομματικό, των καταλλήλων για την προσήκουσα παρακολούθηση του Βλαχικού Ζητήματος στα κέντρα λήψεως αποφάσεων, εσωτερικού-εξωτερικού, και επίδοση της ενδεδειγμένης κατά περίπτωση γνωματεύσεως σε κάθε αιτούντα, πολιτειακή και πολιτική ηγεσία, βουλευτές, ευρωβουλευτές και εκπροσώπους φορέων, στους οποίους τίθεται το ζήτημα, ώστε να προλαμβάνονται οποιεσδήποτε δεσμεύσεις και να διασφαλίζεται συντονισμός δράσεως σε περιστάσεις εξάρσεως ή αναζωπυρώσεως, οπότε και ενδείκνυται οι επαΐοντες να είναι κοινοί για όλους και χωρίς κομματική ούτε δημοσιοϋπαλληλική εξάρτηση, οι δε αποζημιώσεις τους σε μη ζηλευτό επίπεδο. Διότι τότε οι άριστοι επιστήμονες και ενσυνείδητοι Έλληνες ενδέχεται να καταλάβουν τις κατάλληλες θέσεις, οι οποίες δεν επιδιώκονται από επιτήδειους, δικτυωμένους κομματικά, πολιτικά ή παραπνευματικά με κίνητρα ιδιοτελή.

γ) Ενεργό, δυναμική, αδιάλειπτη συμπαράσταση από όλους στους Βλαχόφωνους, που μάχονται στην πρώτη γραμμή κατά των δυνάμεων παραπληροφόρησης και παραπλάνησης ανύποπτων πολιτών, οι οποίες ενεργούν ανενδοίαστα σαν «εκτροφεία μειονοτικών»!

http://www.egolpion.com/blaxoi.el.aspx