ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΑΝ ΟΙ ΗΠΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΟΥΡΔΟΥΣ

Του Ιωάννου Θεοδωράτου
Δημοσιογράφου-Αμυντικού Αναλυτή

Η απόλυτη ρευστότητα κυριαρχεί στο συριακό θέατρο επιχειρήσεων καθώς όλοι σχεδόν μάχονται με όλους. Η διαφαινόμενη κουρδική ανυπακοή μετά από την προτροπή Μπάϊντεν στην Άγκυρα περιπλέκει σοβαρώς τα δεδομένα. Οι Κούρδοι μέσω των SDF και του PYD/YPG αρνούνται να αποσυρθούν ανατολικώς του Ευφράτου. Η κατάσταση είναι συγκεχυμένη καθώς οι Τούρκοι θέτουν ως δεύτερο Αντικειμενικό Σκοπό (ΑΝΣΚ) της επιχειρήσεως «Ασπίδα του Ευφράτου» την βίαιη εκδίωξη των τρομοκρατικών οργανώσεων – στις οποίες συμπεριλαμβάνουν κυρίως το YPG/PYD – μετά από την κατάληψη της Τζαραμπουλούς.

Ένα πολύ σοβαρό ερώτημα έχει αναδυθεί μετά από τα πρόσφατα γεγονότα και αφορά την ίδια την επιβίωση της κουρδικής οντότητας στην Βόρειο Συρία. Η στοχοποίηση των Κούρδων αποτελεί συγκυριακό γεγονός ή απόρροια ευρύτερης συμφωνίας μεταξύ των κυρίων δρώντων; Μετά τον Άσαντ η τουρκο-συριακο-ιρανική προσέγγιση έχει ως στόχο το PYD/YPG; Οπότε οδηγούμαστε στο αμέσως επόμενο κρίσιμο ερώτημα, το οποίο αφορά τη συνενοχή ή μη ΗΠΑ και Ρωσίας.
Τα γεγονότα εξελίσσονται με ταχύτητα στην Συρία, πλην όμως εκτιμάται ότι συνιστούν αποτέλεσμα μιας ευρύτερης συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, όπου κατά την παρούσα περίοδο – συγκυριακώς και προσκαίρως, ας το τονίσουμε – κερδισμένη αποδεικνύεται η πολιτική τάση κατευνασμού του Ερντογάν μέσω της παραχωρήσεως ελεγχομένων ανταλλαγμάτων. Η Ουάσιγκτον μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου φαίνεται να υποκύπτει περίπου ως «απολογούμενη» στις πιέσεις του μαινόμενου λεκτικώς Τούρκου προέδρου, ο οποίος χρησιμοποιεί αποτελεσματικώς το ατού της γεωστρατηγικής αξίας που του προσδίδει η σημαίνουσα γεωγραφική θέση της χώρας του.
Η επίσκεψη του Αμερικανού αντιπροέδρου Μπάιντεν στην Άγκυρα συνέπεσε με την για πρώτη φορά ανάπτυξη μικρού μεγέθους τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων (σ.σ. Επιπέδου Ίλης αρμάτων, μηχανοκίνητου λόχου με ΤΟΜΠ και ΤΟΜΑ και ενός λόχου Ειδικών Δυνάμεων με την υποστήριξη UAV Bayraktar TB2) με την υποστήριξη πυροβολικού και ενός ζεύγους αεροσκαφών στο συριακό έδαφος, παρέχοντας κάλυψη σε δύναμη επιπέδου ταξιαρχίας αντικαθεστωτικών FSA (Free Syrian Army), οι οποίοι χθες το απόγευμα κατέλαβαν σύντομα και χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια την στρατηγικής σημασίας πόλη Τζαραμπουλούς (ή και Γιαραμπουλούς, Jarabulus).

Ωστόσο, το πλέον σημαντικό γεγονός της ημέρας μετά από την επίθεση των συριακών δυνάμεων κατά των Κούρδων στην Χασάκα, αποτελεί το κάλεσμα του Αμερικανού αντιπροέδρου από τουρκικού βήματος, προς τους Κούρδους του YPG/PYD να αποχωρήσουν από τα εδάφη που κατείχαν πέραν της δυτικής όχθης του Ευφράτου ποταμού, το οποίο έγινε μερικώς αποδεκτό από την κουρδική ηγεσία.
Οι δυνάμεις του YPG, στρατιωτικού βραχίονος του PYD, αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τα εδάφη βορείως της Μανμπίτζ και ενεπλάκησαν σε μάχες με τις υπό τουρκική κάλυψη μονάδες του FSA που προέλαυναν προς νότο. Οι τουρκικές δυνάμεις σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες προσέβαλλαν με πυροβολικό τις μονάδες των SDF/YPG και η κατάσταση δείχνει ότι έχει ξεφύγει εκτός ελέγχου.
Παρά την ρευστότητα και πολυπλοκότητα, εκτιμάται πως πέντε είναι τα σημεία, μέσω των οποίων θα επιχειρήσουμε να διασαφηνίσουμε περισσότερο την ήδη περιπεπλεγμένη κατάσταση και αφορούν τις επιλογές των Αμερικανών, των Τούρκων, των Κούρδων, των Σύρων, των Ιρανών, του Daesh και των Ρώσων:
α) Οι ΗΠΑ προχώρησαν μετά από πιέσεις στην μερική ικανοποίηση του παγίου τουρκικού αιτήματος εγκαθιδρύσεως ζώνης ασφαλείας σε περιοχή της Βορείου Συρίας, ουσιαστικώς παρέχοντας κατευναστικό αντάλλαγμα προκειμένου να εξισορροπήσουν στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης διαπραγματεύσεως για το μέλλον Τουρκίας με το ΝΑΤΟ, την σκοπίμως αναπτυσσόμενη φυγόκεντρη τάση που έχει αναπτυχθεί προς την Ρωσία.
Το αίτημα-απαίτηση που διετύπωσαν οι τουρκικές αρχές υπέρ της απαγορεύσεως ενοποιήσεως των ανατολικών κουρδικών περιοχών με το ευρισκόμενο δυτικώς της Τζαραμπουλούς, καντόνι του Αφρίν εκτιμάται ότι ικανοποιείται βεβαίως κατά την παρούσα φάση, αλλά έχει επιφέρει διάσταση μεταξύ ΗΠΑ και των πλέον πιστών συμμάχων τους PYD/YPG, η οποία δείχνει να μην είναι απολύτως ελεγχόμενη.
Σημειώνεται, ότι μεταξύ των μονάδων Τούρκων και αντικαθεστωτικών συνεπιχειρούσαν και Αμερικανοί των Ειδικών Δυνάμεων, φροντίζοντας να ελέγχουν και εάν χρειαστεί να οριοθετήσουν τα όρια δράσεων των συμμάχων τους. Επίσης, η Αμερικανική Αεροπορία παρείχε την κύρια αεροπορική υποστήριξη.
Η αμερικανική δυσφορία ωστόσο συνεχίζει να υφίσταται καθώς ο «τρελός» Ερντογάν (σ.σ. Δεν πρόκειται για ψυχολογικό χαρακτηρισμό αλλά για σκακιστικό, τον οποίον ευφυώς χρησιμοποίησε ο καθηγητής της Γεωπολιτικής Ιωάννης Μάζης σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε στην Εστία του Σαββάτου 20/08, προκειμένου να του αποδώσει ακριβοδικαίως την ιδιότητα του αναλωσίμου…) θεωρεί τον εαυτό του ικανό να συνεχίζει να προκαλεί κρίσεις μένοντας ατιμώρητος παρά τις συνεχείς νουθεσίες της υπερδυνάμεως.
Οι Αμερικανοί δεν έχουν πει την τελευταία τους λέξη, καθώς αναμένουν την περάτωση των διαπραγματεύσεων με τον Τούρκο πρόεδρο, ο οποίος επίσης συζητά υποσχόμενος μεγαλύτερες προοπτικές στρατηγικής συνεργασίας με τον Ρώσο ομόλογο του.

β) Οι Αγγλοσάξονες δηλώνουν ότι συνεχίζουν να παρέχουν υποστήριξη προς το PYD/YPG όπως δήλωσε ο Μπάιντεν με την προϋπόθεση ότι θα εγκαταλείψουν τις περιοχές που ελέγχουν δυτικώς του Ευφράτου, απόρροια νικηφόρων πολεμικών επιχειρήσεων υπό την αεροπορική κάλυψη των ΗΠΑ κατά τους τελευταίους μήνες.
Επισημαίνεται όμως, ότι σε αυτές τις περιοχές οι Κούρδοι βρίσκονταν επί κεφαλής – μετά από συνεννόηση των ΗΠΑ με την Τουρκία (σ.σ. Όπως αναφέρθη σε προηγούμενη αρθρογραφία) – και καθοδηγούσαν τις μικροτέρου μεγέθους και εμπειρίας αραβικές και άλλες δυνάμεις προσδιοριζόμενες ως SDF (Syrian Democratic Forces), ενώ η πληθυσμιακή σύνθεση ήταν περισσότερο αραβική παρά κουρδική.
Η διακοπή της υποστηρίξεως των ΗΠΑ προς τους Κούρδους αποτελεί τον κεντρικό στόχο καθώς κάθε άλλη εξέλιξη δεν ικανοποιεί την Άγκυρα, η οποία εμμένει να χαρακτηρίζει το PYD/YPG ως τρομοκράτες, εξομοιώνοντάς το με το ΡΚΚ, όπως άλλωστε έπραξε προσφάτως και η συριακή κυβέρνηση. Οι Κούρδοι έχουν επιτύχει πάρα πολλά και θα ήταν λάθος να τους αποδοθεί ο τίτλος του ηττημένου.
Επίσης, η αμερικανική προτροπή αποσύρσεως μετά από την τουρκική απαίτηση δημιουργεί ρήγμα στις μεταξύ τους σχέσεις, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την σκοπιμότητα μιας τέτοιας επιλογής. Στην παρούσα συγκυρία και με δεδομένη την αναγκαιότητα της γεωστρατηγικής χρησιμότητάς τους προκειμένου να λειτουργήσουν ως ανάχωμα τόσο κατά του Daesh, όσο και κατά του Άσαντ, κατόπιν των Αγγλοσαξονικών υποδείξεων θα πρέπει να αναμένουν την ανατολή της επόμενης ευκαιρίας, η οποία εκτιμάται ότι δεν θα αργήσει να παρουσιαστεί.
Η σταθεροποίηση των εδαφών τους ανατολικώς του Ευφράτου και στο Αφρίν, σε συνδυασμό με την αποστολή τελικής νίκης κατά του Daesh, θα συμβάλλει στην ισχυροποίησή τους. Η αποχώρηση των ενόπλων μονάδων τους από την περιοχή της Μανμπίτζ – εάν τελικώς υλοποιηθεί μέχρι τέλους, καθώς διαφαίνεται όλο και περισσότερο η άρνησή τους και η επιλογή της ενόπλου αντιστάσεως – θα αδυνατίσει σημαντικώς και θα υποβαθμίσει τις επιχειρησιακές ικανότητες των SDF, οι οποίες θα υποστούν επιθέσεις του Daesh.
Το νότιο μέτωπο προς την Αλ Μπαμπ και την Νταμπίκ συνεχίζει να συνιστά απειλή, καθώς το Χαλιφάτο ανασυγκροτείται προετοιμαζόμενο για νέες επιχειρήσεις. Ήδη τις τελευταίες 24 ώρες έχει εκδηλωθεί σοβαρή αντεπίθεση του Χαλιφάτου ανατολικώς με σημαντικά εδαφικά κέρδη στην περιοχή Σανταντί νοτίως της Χασάκα, εκμεταλλευόμενο την σφοδρή σύγκρουση μεταξύ Κούρδων και Συρίων που εξελίχθη στην προαναφερόμενη περιοχή.

γ) Η Άγκυρα επιδιώκει μια τριπλή νίκη την οποίαν και θα εκμεταλλευτεί επικοινωνιακώς. Οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις (Στρατός και Αεροπορία) μερικές εβδομάδες μετά από το πραξικόπημα και τις μαζικές εκκαθαρίσεις ανωτάτων και ανωτέρων στελεχών, εμφανίζονται να πραγματοποιούν μιαν επιτυχημένη στρατιωτική επιχείρηση σε έδαφος ξένης χώρας, γεγονός που βοηθά στην ανύψωση του πληγέντος ηθικού.
Σε επιχειρησιακό επίπεδο η 2η Στρατιά, η οποία είχε τον έλεγχο της επιχειρήσεως «Ασπίδα του Ευφράτου» προβάλλει την εικόνα της ετοιμότητας (σ.σ. Είχε συμμετοχή στο πραξικόπημα) και της ταχύτατης επιτυχούς μεταβάσεως στην μετά το κίνημα εποχή. Η επόμενη νίκη εστιάζεται στην συνεχιζόμενη ικανότητα προβολής ισχύος της χώρας, η οποία πολεμά εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς (Κούρδους, Γκιουλέν, Αμερικανούς και άλλους), στη θέληση της οποίας υποτάσσονται εχθροί και φίλοι, ικανοποιώντας το αλάθητο «θεόπνευστο δόγμα» του Ταγίπ Ερντογάν.
Το τρίτο διαφαινόμενο σκέλος της τουρκικής επιτυχίας αφορά στην προοπτική αναχαίτισης και τον περιορισμό της κουρδικής προελάσεως στην Βόρειο Συρία, η οποία συνιστούσε την υψηλότερη γεωστρατηγική απειλή και τον δεύτερο ΑΝΣΚ της επιχειρήσεως «Ασπίδα του Ευφράτου». Όπως έχει επισημάνει εγκαίρως σε σχετικό άρθρο προ έξι μηνών (17/02/2016) στην ιστοσελίδα geostrategy.gr ο διαπρεπής Τουρκολόγος Χρ. Μηνάγιας αναφορικώς με τις τουρκικές προθέσεις και σχεδιασμούς σε ενδεχόμενη χρήση στρατιωτικών δυνάμεων στην Συρία:
«Αναλυτικότερα, το σχέδιο επιχειρήσεων των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων περιλαμβάνει τα εξής: πρώτον, η Ασφαλής Περιοχή θα έχει βάθος 5-40 χλμ., μήκος περίπου 110 χλμ. και θα ορίζεται μεταξύ της δυτικής όχθης του ποταμού Ευφράτη που αποτελεί το δυτικό όριο του κουρδικού καντονιού Kobani και το ανατολικό όριο του κουρδικού καντονιού Afrin…
»Σε αντίθετη περίπτωση, η τουρκική αντίδραση θα εστιάζεται, αρχικά στον έλεγχο της περιοχής με πυρά πυροβολικού (Firtina) και κατόπιν θα ακολουθήσει αεροπορική επιχείρηση εφόσον απαιτηθεί. Τέλος, εφόσον δεν επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος σκοπός και οι εχθρικές δυνάμεις εξακολουθούν να παραμένουν στην περιοχή, θα διεξαχθεί επιχείρηση εισχώρησης στο συριακό έδαφος με ειδικές δυνάμεις και μηχανοκίνητες-τεθωρακισμένες μονάδες, οι οποίες μετά την εξουδετέρωση των απειλών θα επιστρέψουν στο τουρκικό έδαφος.
»Δεν πρόκειται για επιχείρηση δημιουργίας Παρεμβαλλόμενης Ζώνης (Tampon Bölgesi), ήτοι εισβολή και κατοχή συριακού εδάφους, η οποία προϋποθέτει έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας, έχει μεγάλο οικονομικό κόστος, απαιτεί πολλές στρατιωτικές δυνάμεις και υπάρχει ο κίνδυνος φθοράς αυτών σε μια σύγκρουση πέραν των συνόρων με αβέβαιη έκβαση».
Τα τουρκικά σχέδια έχουν εκπονηθεί από καιρό και λαμβάνουν υπόψη όλα τα πιθανά ενδεχόμενα. Για παράδειγμα ο έλεγχος δι’ αντιπροσώπων (FSA) της Τζαραμπουλούς συνιστά το νέο πεδίο δράσεως και εφαρμογής της τουρκικής γεωστρατηγικής στην Βόρειο Συρία, αποτελώντας μοντέλο, το οποίο η Άγκυρα θα προσπαθήσει να επεκτείνει σταδιακώς και σε άλλες περιοχές.

Η εγκαινίαση μιας νέας πολιτικής προσεγγίσεως με την Συρία του Άσαντ απέδωσε καρπούς όταν ο Συριακός Στρατός και Αεροπορία προσέβαλλαν τους Κούρδους στην Χασάκα και παρά το τελικό αποτέλεσμα, φαίνεται πως λειτούργησε ως αντιπερισπασμός προκειμένου να στραφεί η προσοχή σε μια περιοχή μακριά από την προετοιμαζόμενη επιχείρηση στην Τζαραμπουλούς.
Η Τουρκία εκτός άλλων κατόρθωσε να απαλλαγεί καταβάλλοντας τίμημα από την καταδικαστέα συνεργασία της με το Daesh και ήδη προσμετρά κέρδη και ζημίες που υπέστη καθ’ όλη την μακρά περίοδο υποστηρίξεώς του. Η τουρκική επιθετική ρητορική θα συνεχιστεί και για το επόμενο διάστημα, καθώς το PYD/YPG θα συνεχίσει να υπάρχει και να επιχειρεί αμφισβητώντας εμπράκτως την τουρκική πολιτική.
Το κεντρικό ζητούμενο της νέο-οθωμανικής γεωστρατηγικής στην Συρία ήταν η μη συγκρότηση νέας κουρδικής υποστάσεως. Ακόμη και χωρίς ένωση με το Αφρίν το PYD/YPG είναι αρκετά ισχυρό και υπό αυτό το πρίσμα η πολιτική της Αγκύρας απέχει από το να στεφθεί με επιτυχία χωρίς την έγκριση και αρωγή των ΗΠΑ.
δ) Όσον αφορά την στάση της Ρωσίας εκτιμούμε ότι την χαρακτηρίζει απολύτως η φράση «Ο σιωπών δοκεί μοι συναινείν», καθώς η όποια αντίδραση στην εκ νέου δυναμική κατάλυση της συριακής κυριαρχίας ήταν εξαιρετικώς χλιαρή. Η Μόσχα επιβεβαίωσε ότι αποτελεί ενεργό μέρος του γεωπολιτικού παιγνίου και εκτιμάται ότι η τουρκική στρατιωτική διείσδυση πραγματοποιήθηκε με την έγκρισή της. Εκτιμάται, ότι στο πλαίσιο μιας τριγωνικής διαπραγματεύσεως με Άγκυρα και Ουάσιγκτον, εξασφάλισε ανταλλάγματα, καθώς επέτρεψε την ικανοποίηση τόσο τουρκικών όσο και αμερικανικών αιτημάτων.
Εντύπωση ωστόσο προκαλεί η ταχύτητα με την οποίαν ξεκίνησαν και διακόπησαν οι επιδρομές της Ρωσικής Αεροπορίας από ιρανικό αεροδρόμιο και ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η προετοιμασία της επιχειρήσεως κατά της Τζαραμπουλούς. Η μετέπειτα ιρανική αντίδραση πιθανό να συνδέεται με την καθυστερημένη ενημέρωση της Τεχεράνης αναφορικώς με την μεταβολή της ρωσικής στάσεως αποδοχής της τουρκο-αμερικανικής επιχειρήσεως.
ε) Φαίνεται ότι στο διαπραγματευτικό παζάρι των ανταλλαγμάτων το οποίο εξελίσσεται εκ παραλλήλως με Μόσχα και Ουάσιγκτον, η Άγκυρα κατόρθωσε να αποσπάσει κοινή συναινέσει των δύο, πρώτον την άδεια δημιουργίας ζώνης ασφαλείας στην Βόρεια Συρία και δεύτερον την επίτευξη πληγμάτων κατά των Κούρδων, χάρη στην εκτελεστική δράση των συριακών καθεστωτικών δυνάμεων, όπως και με την ζητούμενη υποχώρηση των κουρδικών δυνάμεων όπισθεν του Ευφράτου.
Το καθεστώς Ασσαντ, το οποίο αφού απώλεσε την εμπιστοσύνη και την κρίσιμη «ανοχή» των Κούρδων, είδε την εκ νέου κατάλυση της κυριαρχίας της χώρας και την δημιουργία μιας νέας διαφορετικού «χρώματος» ζώνης στον βορρά. Η στάση των Ρώσων εκτιμάται πως έγινε αποδεκτή με δυσφορία, ενώ διαφαίνεται πως η Τεχεράνη αναβαθμίζει την παρουσία της σε όλα τα επίπεδα, καθώς θα θελήσει να προστατεύσει αποτελεσματικότερα τα γεωστρατηγικά της συμφέροντα στην Συρία.
Το Daesh βρίσκεται σε δυσχερέστατη θέση και τα περιθώρια επιβιώσεώς του στενεύουν καθημερνώς. Όμως ο θρησκευτικός φανατισμός αποτελεί ένα εξαιρετικά επικίνδυνο κίνητρο που θα οδηγήσει χιλιάδες μαχητές να πολεμήσουν μέχρι τέλους. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Τζαραμπαλούς εγκαταλείφθηκε με επιτυχία προ αρκετών ημερών, λόγω αδυναμίας υπερασπίσεώς της και επειδή κατέστη σαφές ότι οι τζιχαντιστές θα είναι χρήσιμοι σε άλλο μέτωπο για τις επόμενες φάσεις του πολέμου.

Επιτυχία κατέγραψε και ο πρόεδρος Πούτιν, ο οποίος στο μέτρο που του αναλογεί ελέγχει τους εξαρτώμενους συμμάχους του, συνέβαλλε στην μείωση των κουρδικών προσδοκιών και συνεχίζει να παρέχει εμπράκτως επιχειρήματα στον Ερντογάν, ότι επιθυμεί ειλικρινώς – περισσότερο από τις ΗΠΑ – εμβάθυνση και διαπλάτυνση της στρατηγικής σχέσεως μαζί του.

Η ρωσική πολιτική σκοπεύει στην πρόκληση ρηγμάτων μεταξύ Αγκύρας και Ουάσιγκτον και παραλλήλως εκτιμάται ότι διαπραγματεύεται σκληρώς αποκτώντας ανταλλάγματα σε άλλες κρίσιμες για την ρωσική γεωστρατηγική περιοχές. Η «παράνομη σχέση» με την Τουρκία και οι ανησυχητικές προοπτικές που δημιουργεί αξιοποιούνται αρίστως από τον ένοικο του Κρεμλίνου.

Συμπερασματικώς, ο «τρελός» Ερντογάν κατόρθωσε για μια ακόμη φορά να προκαλέσει, να απειλήσει και να κερδίσει κάποια οφέλη. Δεν κατήγαγε κάποια στρατηγικής σημασίας νίκη, ωστόσο ας μην διαλάθει της προσοχής μας ότι η τακτική της «ιεράς οργής» και η χρήση της Γεωγραφίας ως πειστηρίου καταναγκασμού που οδηγεί σε κατευνασμό, όχι μόνο έχει κουράσει αλλά έχει αναβαθμίσει την αγγλοσαξονική προτεσταντική διάθεση για επιβολή τιμωρίας.

Η πρόσφατη εξέλιξη στην Συρία οδήγησε σε ένα συμπέρασμα, η ισχύς του οποίου εξαρτάται ευθέως από την συνεχιζόμενη αδιατάρακτη υποστήριξη εκ μέρους των ΗΠΑ προς τον κουρδικό παράγοντα. Η πολιτική Ερντογάν έχει καταγραφεί ως υπόδειγμα διαχειρήσεως γεωστρατηγικού εκβιασμού, τον οποίον άπαντες έχουν καταγράψει και αναγνωρίζουν ότι ανέχονται μετά δυσκολίας.
Όμως τόσο η αγγλοσαξονική όσο και η ρωσική γεωστρατηγική συνεργάζονται σε αυτήν την ιδιαιτέρως ρευστή φάση παράγοντας μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Οι Κούρδοι συγκροτούν το πλέον χρήσιμο γεωστρατηγικό εργαλείο νουθετήσεως του Ερντογάν.

Εκτιμούμε, ότι οι ΗΠΑ, με ή χωρίς την ρωσική ανοχή και υποστήριξη, δεν θα εγκαταλείψουν το PYD/YPG, εκτός κι αν έχουν αποφασίσει να διαπράξουν ένα κρίσιμο ιστορικό και γεωπολιτικό σφάλμα. Η κυβέρνηση Ομπάμα ας μην κλείσει τον κύκλο της επιτρέποντας την ισχυροποίηση του αναθεωρητικού νέο-οθωμανικού τέρατος. Ο κατευνασμός έχει αποδειχθεί ιστορικώς ως καταστροφή. Οι επόμενες ημέρες θα είναι αποκαλυπτικές.

ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ
DEFENCEPOINT

Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

Του Χρήστου Μηνάγια 
Ταξίαρχου ε.α. - Συγγραφέως μέλους ΕΛΙΣΜΕ

 

Ο σχεδιασμός του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016 προέβλεπε κατά χρονολογική σειρά την ανάληψη του ελέγχου των ενόπλων δυνάμεων, κατόπιν της κυβέρνησης, στη συνέχεια του κρατικού μηχανισμού και τέλος όλης της χώρας. Εν προκειμένω θα λέγαμε ότι, οι πραξικοπηματίες είχαν θέσει ως πολιτικό στόχο την απόκτηση του ελέγχου του κράτους, ενώ για την υλοποίηση αυτού είχαν θέσει ως στρατηγικό στόχο τον έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων, ο οποίος θα υλοποιείτο μέσω ενός πολυδιάστατου σχεδιασμού σε επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο. Συνεπώς, ο δρόμος για τον έλεγχο του κράτους περνούσε πρώτα από την απόκτηση του ελέγχου των ενόπλων δυνάμεων. 

Ωστόσο, η αποφασιστικότητα του προέδρου της Δημοκρατίας, της κυβέρνησης, όλων των κομμάτων του κοινοβουλίου, των ΜΜΕ, της αστυνομίας, της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς επίσης του τουρκικού λαού μετέτρεψαν σε πλεονεκτήματα υπέρ της νόμιμα εκλεγμένης πολιτειακής και πολιτικής εξουσίας τα τρωτά σημεία του μηχανισμού που σχεδίασε και πραγματοποίησε το πραξικόπημα. Ειδικότερα, η ενεργοποίηση των πολιτικών, θρησκευτικών, εθνικιστικών, κοινωνιολογικών και ψυχολογικών αντανακλαστικών του τουρκικού λαού από τον πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν συνετέλεσε στην ανατροπή των ισορροπιών ισχύος που είχαν διαμορφωθεί τις πρώτες ώρες του πραξικοπήματος, με αποτέλεσμα, στη συνέχεια, οι θύλακες των στασιαστών να αρχίζουν να εξουδετερώνονται σταδιακά ο ένας μετά τον άλλον. 

Προφανώς, αυτοί που σχεδίασαν το πραξικόπημα το γνώριζαν αυτό και ως εκ τούτου ο Ταγίπ Ερντογάν περιελήφθη στον κατάλογο των πρώτων στόχων προς εξουδετέρωση. Ωστόσο το γεγονός ότι, η πρώτη επιχείρηση δεν πραγματοποιήθηκε εναντίον του Ερντογάν είχε ως συνέπεια ο σχεδιασμός σε επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο να λάβει τη μορφή ενός ιστορικού λάθους, το οποίο προκάλεσε το σημαντικότερο ρήγμα στο σύστημα ελέγχου και διοίκησης του πραξικοπηματικού μηχανισμού. 

Η τουρκική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία κατηγορεί τον Φετουλάχ Γκιουλέν ως τον σημαντικότερο κρίκο του πραξικοπήματος. Ωστόσο, οι πιέσεις της Άγκυρας προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για να εκδοθεί ο εν λόγω ιμάμης στην Τουρκία θα δημιουργήσει μια συνεχώς κλιμακούμενη πολιτική κρίση. Και τούτο διότι το κίνημα Γκιουλέν σχετίζεται άμεσα με την περιφερειακή στρατηγική των Αμερικανών στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία.  

Είναι πλέον εμφανές ότι ο Ερντογάν δεν είναι τόσο ισχυρός όσο νόμιζε και βρίσκεται ενώπιον ενός πολύ σοβαρού κινδύνου. Συνεπώς, μια απευθείας σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχει πολλές πιθανότητες και δεν στηρίζεται σε καμία λογική βάση. Άλλωστε δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι, η δημιουργία προβλήματος εμπιστοσύνης στις σχέσεις της Άγκυρας με την Ουάσιγκτον ενδέχεται να μετατραπεί σε μια πολιτική κρίση, η οποία θα επηρεάσει σημαντικά τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες της Τουρκίας.
Εν τω μεταξύ, μέχρι τις προεδρικές εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν εκτιμάται ότι θα υπάρξει οποιαδήποτε σοβαρή εξέλιξη, καθώς επίσης δεν είναι γνωστό σε πόσες σοβαρές υποχωρήσεις και συμβιβασμούς προτίθεται να προβεί ο πρόεδρος Ερντογάν σε περίπτωση που οι Αμερικανοί αποφασίσουν να του παραδώσουν «εμμέσως» τον Γκιουλέν (σ.σ. Ας θυμηθούμε τις εξελίξεις που προηγήθηκαν πριν την παράδοση του Οτζαλάν στους Τούρκους). Άλλωστε, μια ενδεχόμενη «παράδοση» του Γκιουλέν δεν σημαίνει απαραίτητα και την κατάρρευση του μηχανισμού του, ο οποίος στηρίζεται σε πολύ σοβαρά θεμέλια και λειτουργεί σαν ένα μικρό κράτος με τα επτά επίπεδα διοίκησης που διαθέτει. (βλ. βιβλίο «Αποκαλύπτοντας τον Τουρκικό Λαβύρινθο-Ισλάμ και Πολιτική στην Τουρκία, σελ. 160-169 και 177-186, Χρ. Μηνάγιας, 2014, Εκδόσεις Κάδμος»).

Μια άλλη απογοήτευση για το κυβερνόν κόμμα ΑΚΡ, έχει να κάνει με τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία ενώ θεωρούνται πολύ στενοί φίλοι του Ερντογάν δεν τον ενημέρωσαν για τη διεξαγωγή του πραξικοπήματος, παρόλο που είχαν ασφαλείς πληροφορίες πριν την εκδήλωση του. 

Ενώ έχουν συλληφθεί δεκάδες χιλιάδες άτομα με την κατηγορία συμμετοχής ή στήριξης του πραξικοπήματος, ακόμη δεν υπάρχουν απτά στοιχεία προκειμένου να απαντηθούν τα εξής ερωτήματα: Ποιος είναι ο ηγετικός μηχανισμός των πραξικοπηματιών; Ποίοι εξασφάλισαν τον συντονισμό του Γκιουλέν με τους πραξικοπηματίες στην Τουρκία; Από ποιους συγκροτήθηκε η ιεραρχική δομή και ποιο είναι το οργανόγραμμα του πραξικοπήματος; Ποιοι είναι οι υπεύθυνοι ιμάμηδες του κινήματος Γκιουλέν για τη Δικαιοσύνη, την Αστυνομία, τα πανεπιστήμια και τον κλάδο της υγείας; Επειδή για όλα αυτά υπάρχουν μόνο εικασίες και δεν υπάρχει κανένα συγκεκριμένο στοιχείο, γίνεται κατανοητό ότι το κίνημα Γκιουλέν προστατεύει τον ηγετικό του πυρήνα και συνεπώς η απειλή εξακολουθεί να υφίσταται, εφόσον φυσικά αποδειχθεί ότι το πραξικόπημα το οργάνωσε ο Γκιουλέν. 

Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου, το οποίο εκ του αποτελέσματος μπορεί να χαρακτηρισθεί ως μια «επίθεση αυτοκτονίας», σχεδιάσθηκε από τη Γενική Διοίκηση Στρατοχωροφυλακής, ενώ στον ηγετικό πυρήνα σχεδίασης και διεξαγωγής του πραξικοπήματος είχε δοθεί η ονομασία YSK (Yurtta Sulh Konseyi: Συμβούλιο για την Ειρήνη στην Πατρίδα). 

Για να γίνει κατανοητό το σχέδιο της εν λόγω επιχείρησης με κωδική ονομασία Yıldırım (Κεραυνός), θα πρέπει να αποκωδικοποιηθούν οι αντικειμενικοί σκοποί σε πολιτικό και στρατηγικό επίπεδο, καθώς επίσης οι επιχειρησιακές δραστηριότητες τόσο σε επιχειρησιακό όσο σε τακτικό επίπεδο. 

Το σχέδιο Yıldırım δεν αποσκοπούσε στην «κατάκτηση» όλης της τουρκικής επικράτειας, αλλά είχε εστιασθεί στην κατάληψη-εξουδετέρωση συγκεκριμένων στόχων και στην «παράλυση» συγκεκριμένων περιοχών. Άλλωστε, εάν δεν έχεις τη δυνατότητα να καταλάβεις όλη τη χώρα και να ελέγξεις κάθε δρόμο με στρατιωτικά τμήματα, τότε επικεντρώνεσαι στα πιο σημαντικά κέντρα αυτής. Και προφανώς για την Τουρκία, τα πιο σημαντικά κέντρα είναι η Άγκυρα και η Κωνσταντινούπολη. Η Άγκυρα διότι αποτελεί το διοικητικό κέντρο και το κέντρο λήψης των πολιτικών αποφάσεων της χώρας. Και η Κωνσταντινούπολη διότι αποτελεί τα κέντρο των οικονομικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, καθώς επίσης από εκεί διέρχονται οι «αρτηρίες» που συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη. 

Ειδικότερα, η Άγκυρα επιλέχθηκε ως το κέντρο βάρους και το κεντρικό σημείο του επιχειρησιακού σχεδιασμού που θα καθόριζε το τελικό αποτέλεσμα, ενώ η 4η Κύρια Αεροπορική Βάση του Aκιντζί που απείχε  περίπου 50 χλμ. από την τουρκική πρωτεύουσα είχε καθοριστεί ως το κέντρο επιχειρήσεων των πραξικοπηματιών. Μάλιστα, η επιδίωξη κατάληψης στρατιωτικών στόχων όπως, το Γενικό Επιτελείο Ενόπλων Δυνάμεων, η Γενική Διοίκηση Στρατοχωροφυλακής, η Διοίκηση Ειδικών Δυνάμεων Bordo Bereli, το στρατηγείο της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών ΜΙΤ και η βάση των Μονάδων Ειδικών Επιχειρήσεων της Αστυνομίας συνηγορεί υπέρ αυτής της άποψης.
Σε ό,τι έχει να κάνει με την Κωνσταντινούπολη, αυτή προσφερόταν για τη δημιουργία μιας έκρυθμης και χαώδους κατάστασης και για το λόγο αυτό ως κύριοι στόχοι είχαν καθορισθεί κατά προτεραιότητα οι γέφυρες του Βοσπόρου, το αεροδρόμιο Yeşilköy, η κρατική τηλεόραση TRT, ο ιδιωτικός τηλεοπτικός σταθμός CNN Türk, η τουρκική τηλεφωνία Telekom, το δημαρχείο της πόλεως, καθώς επίσης η αστυνομική διεύθυνση στη λεωφόρο Vatan που βρίσκεται στην ευρωπαϊκή πλευρά της πόλεως. 

Περαιτέρω θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, οι βασικοί αντικειμενικοί σκοποί της πρώτης φάσης της επιχείρησης Yıldırım ήταν να συλληφθούν οι διοικητές των γενικών επιτελείων και ο διοικητής των Βordo Bereli, καθώς επίσης να συλληφθούν ή να δολοφονηθούν ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και ο διοικητής της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών ΜΙΤ. Επίσης, σύμφωνα με πληροφορία που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης, είχε σχεδιασθεί η απαγωγή ή δολοφονία του Κούρδου ηγέτη Αμπντουλάχ Οτζαλάν στη φυλακή στη νήσο Ιμραλί.

Προφανώς οι εν λόγω ενέργειες είχαν ως στόχο, η τουρκική κοινωνία το πρωί της 16ης Ιουλίου να βρεθεί ενώπιον μιας πραγματικότητας όπου, από τη μια πλευρά, οι Κούρδοι θα ξεσηκωνόταν στο μεγαλύτερο μέρος της τουρκικής επικράτειας με δυναμικές κινητοποιήσεις και από την άλλη, δεν θα υπήρχε καμία πολιτειακή, πολιτική και στρατιωτική ηγεσία να διαχειρισθεί την κατάσταση που θα δημιουργείτο. Υπό τις συνθήκες αυτές, οι πραξικοπηματίες προσδοκούσαν στην προσωρινή ανοχή της τουρκικής κοινωνίας, η οποία θα βρισκόταν σε μια κατάσταση φόβου, τρόμου, ψυχολογικής βίας και αβεβαιότητας για τον τρόπο που αυτή θα αντιδρούσε εναντίον τους, προκειμένου στη συνέχεια αυτοί να επιβάλλουν την ηγεμονία τους στον κρατικό μηχανισμό της χώρας. Μάλιστα, η άποψη αυτή επιβεβαιώνεται έμμεσα αλλά με αρκετή σαφήνεια από δύο στοιχεία.
Αφενός από τον αρχηγό του κουρδικού κόμματος HDP, ο οποίος δήλωσε ότι οι πραξικοπηματίες ήθελαν να συντρίψουν τους Κούρδους και ταυτόχρονα με αφορμή τη συγκρουσιακή κατάσταση που θα δημιουργείτο να απαλλαχτεί η χώρα από τον Ερντογάν και το κυβερνόν κόμμα ΑΚΡ. Αφετέρου από το γεγονός ότι, οι διοικητές σχεδόν του συνόλου των σχηματισμών του στρατού ξηράς που ελέγχουν τις κουρδικές περιοχές της ανατολικής και νοτιοανατολικής Τουρκίας συμμετείχαν στο πραξικόπημα.      

Η τουρκική κυβέρνηση και το Γενικό Επιτελείο Ενόπλων Δυνάμεων μπορεί να ισχυρίζονται ότι στο πραξικόπημα ενεπλάκη μια πολύ μικρή μειοψηφία των φορέων ασφαλείας της χώρας, ωστόσο οι αριθμοί καταμαρτυρούν ακριβώς το αντίθετο, δεδομένου ότι οι συλληφθέντες αξιωματικοί διοικούσαν το 1/3 των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων και οι περιοχές ευθύνης των σχηματισμών και των μονάδων που αυτοί διοικούσαν κάλυπταν σχεδόν το ήμισυ της τουρκικής επικράτειας. Πέραν τούτου, ένα άλλο στοιχείο με ιδιαίτερα πολλαπλασιαστική ισχύ αποτελεί το γεγονός ότι, μεταξύ των συλληφθέντων περιλαμβάνονται οι υπασπιστές του προέδρου της Δημοκρατίας και των αρχηγών των γενικών επιτελείων, το 41% των ανωτάτων αξιωματικών, οι διευθυντές κρίσιμων διευθύνσεων όπως, πληροφοριών, προσωπικού, επιχειρήσεων, στρατηγικού σχεδιασμού, εκπαιδεύσεως και δόγματος, λογιστικής υποστήριξης, καθώς επίσης οι διοικητές στρατιωτικών σχολών. 

Με την ίδια διαδικασίας σκέψης, η ανώτατη στρατιωτική ηγεσία της χώρας επέδειξε αδυναμία διοίκησης δεδομένου ότι, δεν αντιλήφθηκε έγκαιρα την έκτακτη κατάσταση που είχε δημιουργηθεί με αποτέλεσμα να τεθεί υπό ομηρία ακόμη και από τους ίδιους τους υπασπιστές της. Συνεπώς, η αλυσίδα διοίκησης, η πειθαρχία και οι επιχειρησιακές δυνατότητες των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων υπέστησαν ένα σοβαρότατο πλήγμα, το οποίο δεν θα μπορέσει να αποκατασταθεί μόνο με αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά με μια νέα δομή και φιλοσοφία που απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα (τουλάχιστον 3 χρόνια). 

Επίσης, η Διεύθυνση Πληροφοριών της Αστυνομίας αποδείχθηκε κατώτερη των περιστάσεων αφού, ούτε αντιλήφθηκε τη δράση του βασικού πυρήνα σχεδιασμού του πραξικοπήματος που βρισκόταν στη στρατοχωροφυλακή, ούτε ενημέρωσε έγκαιρα τον υπουργό Εσωτερικών στον οποίο υπάγεται η στρατοχωροφυλακή. 

Συγχρόνως όμως θα ήταν λάθος να μην αναφερθούμε και στις μέχρι τώρα επιπτώσεις που το εν λόγω πραξικόπημα επέφερε στην τουρκική οικονομία, οι οποίες θα εμβαθύνουν ακόμη περισσότερο την οικονομική κρίση. Για το θέμα αυτό, κατά τη συνεδρίαση της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης στις 27-07-2016, ο Τζαχίτ Οζκάν βουλευτής του κυβερνόντος κόμματος ΑΚΡ ανέφερε ότι, η πρώτη εκτίμηση της οικονομικής ζημιάς ξεπερνά τα 100 δισ. τουρκικές λίρες (29.940.119.760 ευρώ).  

Το βαθύ κράτος της Τουρκίας στηρίζει τον Ερντογάν;

Στο άρθρο μας με τίτλο «Χρονολογική εξέλιξη του πραξικοπήματος στην Τουρκία» που θα δημοσιευθεί αύριο, αναγράφεται ότι, την ημέρα διεξαγωγής του πραξικοπήματος η πολιτειακή, πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας απουσίαζαν από τα καθήκοντα τους, είτε λόγω διακοπών, είτε λόγω κοινωνικών υποχρεώσεων. Αναφορικά δε, με τον αρχηγό της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας, αυτός βρισκόταν στη γαμήλια τελετή της κόρης του πτεράρχου διοικητή της Διοίκησης Πολεμικής Αεροπορικής Δύναμης και Αντιαεροπορικής Αντιπυραυλικής Άμυνας που πραγματοποιήθηκε στο Ναυτικό Όμιλο Moda στην Κωνσταντινούπολη, όπου και συνελήφθη από τους πραξικοπηματίες μαζί με άλλους ανώτατους αξιωματικούς της πολεμικής αεροπορίας. 

  

Την επομένη του πραξικοπήματος, στις 16 Ιουλίου, ο πρώην αρχηγός των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στρατηγός Ιλκέρ Μπασμπούγ δήλωσε τα εξής: «Αυτοί που πραγματοποίησαν το πραξικόπημα δεν είναι στρατιωτικοί. Είναι τρομοκράτες. Αυτοί αποτελούν μια μαύρη κηλίδα στην ιστορία της Τουρκίας και των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων. Συγχαίρω τη μεγάλη πλειοψηφία των ενόπλων δυνάμεων που στάθηκαν στο πλευρό της δημοκρατίας και του αρχηγού τους στρατηγού Χουλουσί Ακάρ. Σήμερα, όλοι θεωρούμε ότι, οι πραξικοπηματίες έχουν σχέση με την cemaat (σ.σ. εννοεί το κίνημα Γκιουλέν). Στο παρελθόν, η cemaat πραγματοποίησε μια παρόμοια ενέργεια (σ.σ. εννοεί τις καταγγελίες για την υπόθεση Εργκένεκον, εξαιτίας της οποίας εκατοντάδες στρατιωτικοί φυλακίσθηκαν). Σήμερα, πρόκειται για μια ενέργεια που πραγματοποιήθηκε εναντίον του τουρκικού έθνους.».

Όμως ποια σχέση υπάρχει μεταξύ του Ναυτικού Ομίλου Moda, του στρατηγού Μπασμπούγ και του Ερντογάν; Ο όμιλος Μoda αποτελεί το «σημείο σύμβολο» του βαθέος κράτους της Τουρκίας. Ο Μπασμπούγ ανήκει στη Συμβουλευτική Επιτροπή του βαθέος κράτους. Και ο Ερντογάν προέβη σε μια άτυπη συμμαχία με την κορυφή της πυραμίδας των ενόπλων δυνάμεων της χώρας, με αποτέλεσμα, ενώ αυτός αυτοπροβαλλόταν ως ο αποκλειστικός διαχειριστής της εξουσίας της χώρας, πίσω του βρισκόταν το αναβαθμισμένο πλέον με πολιτική ισχύ Γενικό Επιτελείο Ενόπλων Δυνάμεων, ειδικότερα σε θέματα που αφορούσαν στο κουρδικό και στους κεντρικούς άξονες της εξωτερικής πολιτικής της χώρας. Υπό αυτήν την έννοια, η απελευθέρωση  των στρατιωτικών, το Μάρτιο του 2014, που καταδικάσθηκαν με βαρύτατες ποινές λόγω της εμπλοκής τους στην υπόθεση Εργκένεκον και Βαριοπούλα (σ.σ. μεταξύ των οποίων και ο Μπασμπούγ που του είχε επιβληθεί ισόβια κάθειρξη) σηματοδοτεί την έναρξη μιας περιόδου εθνικής συναίνεσης μεταξύ των ερντογανικών, κεμαλικών και εθνικιστικών κύκλων προκειμένου να εξαλειφθούν οι υπαρξιακές ανησυχίες τους.

Για να γίνει αντιληπτή η έννοια του βαθέος κράτους στην Τουρκία και η σοβαρότητα του θέματος αυτού, παρατίθεται ακολούθως σχετικό απόσπασμα του βιβλίου «Αποκαλύπτοντας τον Τουρκικό Λαβύρινθο-Ισλάμ και Πολιτική στην Τουρκία, σελ. 193-236, Χρ. Μηνάγιας, 2014, Εκδόσεις Κάδμος».

Το βαθύ κράτος είναι ένας πολιτικός όρος που αφορά σ’ έναν παρακρατικό μηχανισμό, ο οποίος αφενός δεν υπόκειται στον ηθικό κώδικα των νόμων, αφετέρου ενεργεί για τη διαφύλαξη των δικών του συμφερόντων και τη χειραγώγηση της πολιτικής ζωής της χώρας που δραστηριοποιείται.
Στην περίπτωση της Τουρκίας, η κατάσταση είναι πολυδιάστατη διότι πάντα υπήρχαν αφανείς και παράλληλοι μηχανισμοί και πάντα θα υπάρχουν, ενώ ο όρος βαθύ κράτος παραπέμπει στους οργανικούς δεσμούς των ενόπλων δυνάμεων, των υπηρεσιών πληροφοριών, των δυνάμεων ασφαλείας, της δικαιοσύνης, των πολιτικών κομμάτων, των θρησκευτικών αδελφοτήτων και άλλων κρατικών φορέων με το οργανωμένο έγκλημα, τις παρακρατικές οργανώσεις και τις υπηρεσίες πληροφοριών ξένων κρατών. Άλλωστε, η Τουρκική Δημοκρατία ιδρύθηκε από το βαθύ οθωμανικό κράτος, του οποίου ηγετική προσωπικότητα ήταν και ο Mustafa Kemal Atatürk, ενώ η παρακάτω δήλωση του πρώην προέδρου της Δημοκρατίας Süleyman Demirel αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα: «Υπάρχει βαθύ κράτος ή δεν υπάρχει; Υπάρχει βαθύ κράτος. Το βαθύ κράτος είναι οι στρατιωτικοί. Άλλωστε στην Τουρκία υπάρχει ένα κράτος. Το βάθος αυτού και το πλάτος του είναι ένα. Εάν ψάχνετε ένα βαθύ κράτος, τότε αυτό είναι οι στρατιωτικοί.». Εκτός τούτου, το βαθύ κράτος είναι απαραίτητο σε όλους στην Τουρκία και η ακόλουθη φράση αποτυπώνει πλήρως την τουρκική πραγματικότητα: «Όταν υπάρχει συμμετρία στις σχέσεις του κράτους με το βαθύ κράτος ο μηχανισμός δουλεύει αρμονικά. Όμως όταν υπάρχει ασυμμετρία μεταξύ τους τότε υπάρχει συγκρουσιακή κατάσταση.»… Περαιτέρω θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, η φιλοσοφία του βαθέος κράτους μπορεί να θριάμβευσε για δεκαετίες στην Τουρκία, ωστόσο μετά το 2008 αυτή δεν μπόρεσε να αποτρέψει τα πνευματικά, ηθικά και πολιτικά πλήγματα που υπέστη… Συγχρόνως όμως, είναι λάθος να ειπωθεί ότι το βαθύ κράτος στην Τουρκία έχει εξαλειφτεί ολοσχερώς.
Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται: πρώτον, έμμεσα από την έκθεση της Επιτροπής Διερεύνησης των Πραξικοπημάτων που συνεστήθη από τη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση, όπου αναγράφεται ότι το βαθύ κράτος είναι μια οργάνωση που υπερβαίνει τους πάντες στην Τουρκία, ακόμη και το Γενικό Επιτελείο και τις κυβερνήσεις και τον κρατικό μηχανισμό. Και δεύτερον, άμεσα, από τον Bülent Arınç, εκπρόσωπο τύπου και αντιπρόεδρο της τότε κυβέρνησης του ΑΚΡ, ο οποίος απευθυνόμενος σε Τούρκο δημοσιογράφο είπε τα εξής: «Η δίκη για την Ergenekon διήρκεσε 5-6 χρόνια. Μέχρι τώρα μπόρεσες να μάθεις ποιος είναι ο αρχηγός της οργάνωσης; Δεν μπόρεσες.»…Κατά την ανακριτική διαδικασία της υπόθεσης Ergenekon, ένας προστατευμένος μάρτυρας, κατέθεσε ότι το 2005, σε συνάντηση που είχε με τον πρώην αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων στρατηγό Hüseyin Kıvrıkoğlu στη λέσχη αξιωματικών Fenerbahçe, ο Kıvrıkoğlu του αποκάλυψε ότι από το 1996 υπάρχει μια μυστική οργάνωση στις ένοπλες δυνάμεις και ο πολιτικός της βραχίονας ονομάζεται  Encümen-i Daniş (Συμβουλευτική Επιτροπή)…
Επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η Encümen-i Daniş ήταν μια επιτροπή που λειτούργησε την χρονική περίοδο 1851-1862 και ιδρυτής της ήταν ο Mustafa Reşit Paşa…Οι συνεδριάσεις ήταν μυστικές κι αφορούσαν σε θέματα αναβάθμισης του πολιτιστικού επιπέδου της Αυτοκρατορίας. Η Encümen-i Daniş επαναλειτούργησε το 1940 και ένα από τα προβεβλημένα μέλη της ήταν ο Necmettin Karaduman, πρόεδρος της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης επί εποχής Turgut Özal. Η Encümen-i Daniş αποτελείται από 40 μέλη μεταξύ των οποίων απόστρατοι στρατηγοί, πρώην διπλωμάτες, πρώην πολιτικοί και ακαδημαϊκοί. Ενδεικτικά παρατίθενται τα ακόλουθα ονόματα: Necmettin Karaduman, πρώην πρόεδρος της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης,  στρατηγός İsmail Hakkı Karadayı, στρατηγός Necdet Üruğ, στρατηγός Hüseyin Kıvrıkoğlu και στρατηγός İlker Başbuğ, πρώην αρχηγοί του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός Aytaç Yalman, πρώην αρχηγός της Διοίκησης Χερσαίων Δυνάμεων, στρατηγός Şener Eruygur, πρώην αρχηγός της Γενικής Διοίκησης Στρατοχωροφυλακής, στρατηγός Tuncer Kılınç, πρώην Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, στρατηγός ε.α. Nahit Özgür, πρώην πρέσβεις İlter Türkmen και Fahir Alaçam, πρώην αρχηγός της MİΤ Köksal Sönmez, πρώην υπουργοί Πολιτισμού Emre Gönensay και İlhan Evliyaoğlu, πρώην υπουργός Cahit Aral και καθηγητής πανεπιστημίου Sefa Reisoğlu. Η εν λόγω επιτροπή πραγματοποιεί τις συνεδριάσεις της κάθε δύο εβδομάδες ημέρα Πέμπτη στο Ναυτικό Όμιλο Moda στην Κωνσταντινούπολη. Οι συνεδριάσεις είναι μυστικές και τα θέματα που συζητούνται αφορούν στα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα. Στο παρελθόν, τα θέματα των συνεδριάσεων αφορούσαν στην ανατροπή των κυβερνήσεων και στη συγκρότηση νέων…
Τέλος, κρίνεται σκόπιμο να επισημανθεί ότι η τουρκική δικαιοσύνη δεν ασχολήθηκε εμφανώς με την Encümen-i Daniş, ενώ οι απόψεις στην Τουρκία για το ρόλο της εν λόγω επιτροπής διίστανται, διότι τη θεωρούν ότι είναι: είτε μια επιτροπή, είτε ένα μυστικό κέντρο ισχύος, είτε μια οργάνωση που θέλει να καθοδηγεί την κυβέρνηση, είτε μια ομάδα πρώην κρατικών λειτουργούν που συζητούν τα θέματα της επικαιρότητας. Ωστόσο το γεγονός ότι, ενώ αρχικά σε τρία μέλη της και συγκεκριμένα στους στρατηγούς İlker Başbuğ, Şener Eruygur και Tuncer Kılınç, επιβλήθηκε η ποινή της ισόβιας κάθειρξης στους δύο πρώτους και της φυλάκισης 13 ετών και 2 μηνών στον τρίτο, λόγω της εμπλοκής τους στην υπόθεση Ergenekon, και στη συνέχεια αποφασίσθηκε η αποφυλάκιση τους, δημιουργεί πολλά ερωτηματικά.

Συμπερασματικά καθίσταται σαφές ότι, εάν η τουρκική πολιτική ηγεσία δεν αναλύσει σωστά τα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά αίτια που δημιούργησαν τις προϋποθέσεις διεξαγωγής του πραξικοπήματος δεν θα πρέπει να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο, η Τουρκία στο μέλλον να βρεθεί ενώπιον μιας παρόμοιας κρίσης με διαφορετικά χαρακτηριστικά, αλλά με πιο οδυνηρές συνέπειες. Φυσικά, η εκτίμηση αυτή απορρέει από τρεις παράγοντες. Πρώτον, από την τακτική του «μηδενικού αθροίσματος» που επιλέγει πάντα ο Τούρκος πρόεδρος, δηλαδή ο κερδισμένος τα παίρνει όλα και δεν αφήνει κανένα περιθώριο κέρδους για τους αντιπάλους του. Δεύτερον, από την επιδίωξη του Ταγίπ Ερντογάν να επιβάλλει de facto τον εαυτό του ως πρόεδρο μιας προεδρικής Δημοκρατίας χωρίς να έχει την προβλεπόμενη από το Σύνταγμα νομιμοποίηση. Και τρίτον, από τις μέχρι τώρα ενέργειες της τουρκικής πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας αναφορικά με την εσωτερική και εξωτερική πολιτική της χώρας, οι οποίες καταδεικνύουν ότι αυτές στηρίζονται στο θυμικό και είναι άγνωστο πότε θα λειτουργήσει η σωφροσύνη και η λογική.

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ

http://www.geostrategy.gr/
Liberal
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΑΜΥΝΤΙΚΟΥ ΑΝΑΛΥΤΗ κ ΙΩΑΝΝΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑΤΟΥ : ΠΟΥΤΙΝ vs RIMLAND ΚΑΙ ΤΟ ΡΩΣΙΚΟ ΔΙΛΗΜΜΑ....ΩΡΑ ΤΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

Του Ιωάννου Θεοδωράτου 
Δημοσιογράφου-Αμυντικού Αναλυτή

Ένα γεωπολιτικό φάντασμα πλανιέται πάνω από την Ευρασία και δημιουργεί έντονη ανησυχία στις δυνάμεις που προσπαθούν να αποτρέψουν μια πιθανή κατάρρευση του αγγλοσαξονικού γεωγραφικού συστήματος ασφαλείας ανασχέσεως της ρωσικής ισχύος ή Rimland, κατά N. Spykman. Ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας βρίσκεται ενώπιον μιας ιστορικής αποφάσεως από την εξέλιξη της οποίας θα κριθεί εν πολλοίς η ειρήνη σε παγκόσμια κλίμακα. Πρόκειται για ένα μέγιστο και κρίσιμο γεωστρατηγικό ερώτημα, το οποίο αφορά στο εάν και κατά πόσον θα παρακινηθεί ή απλώς θα υποστηριχθεί από την Μόσχα, η γεωπολιτική αποστασία της Άγκυρας από την αγγλοσαξονική αμυντική αγκάλη, δηλαδή το ΝΑΤΟ.

Με πολύ απλά λόγια η Ρωσία βρίσκεται ενώπιον ενός διλλήματος, το οποίο ωστόσο επηρεάζει αμέσως και την δική της ασφάλεια αλλά και την παγκόσμια ειρήνη, καθώς καθίσταται ολοένα και περισσότερο πρόδηλη η τάση της Τουρκίας να αποκτήσει περισσότερη αυτονομία και ανεξαρτησία ξεφεύγοντας από την «μέγγενη» της επιτηρήσεως στην οποίαν την έχει υποβάλλει η Δύση.
Το ρωσικό Συμβούλιο Ασφαλείας, το οποίο συνεδρίασε πρόσφατα υπό την προεδρία του Βλ. Πούτιν προκειμένου να εξετάσει τις εξελίξεις στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και στην Τουρκία, όπως ανακοινώθηκε από τα ΜΜΕ, εκτιμάται ότι ασχολήθηκε με την επανασυγκόλληση των ρωσο-τουρκικών σχέσεων, καθώς χθες (26/07) ανακοινώθηκε η αναβίωση του σχεδίου κατασκευής αγωγού φυσικού αερίου (φ.α.), που έχει κωδικοποιηθεί ως Turkish Stream, εκ παραλλήλως με την συνέχιση της αποπερατώσεως του πρώτου τουρκικού πυρηνικού εργοστασίου στο Ακούγιου, το οποίο ως γνωστόν κατασκευάζεται με ρωσική τεχνική βοήθεια και σχέδια.
Προτού προβούμε σε εκτιμήσεις και συμπεράσματα, θα ήταν σκόπιμο να καταγράψουμε την κατάσταση εις την οποίαν έχει περιέλθει η ρωσική πλευρά, ώστε να γίνει περισσότερη κατανοητή η βαρύτητα και η δυσκολία ενός εγχειρήματος που θα οδηγούσε σε δυναμικές αντιδράσεις εκ μέρους των Αγγλοσαξόνων.
Η Ρωσική Ομοσπονδία βρίσκεται από το 2008 (σ.σ. Εισβολή στη Γεωργία) και ιδιαιτέρως μετά από τα γεγονότα στην Κριμαία και την Ουκρανία, σε κατάσταση κρίσεως με το ΝΑΤΟ, την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Η επιβολή κυρώσεων κατά της Μόσχας σε συνδυασμό με την στοχευμένη μείωση των τιμών των υδρογονανθράκων, καθώς και η στρατηγική αποκόψεως ή και αποθαρρύνσεως των χωρών της ΕΕ να προμηθευτούν ρωσικά ενεργειακά αγαθά (ιδίως φ.α.), έχουν προκαλέσει εμφανή και διακριβωμένα πλήγματα στην ρωσική οικονομία.
Καθώς η αγγλοσαξονική γεωστρατηγική έναντι της Μόσχας δείχνει ότι δεν διαφέρει ως προς τα εργαλεία και τις μεθόδους από την επιτυχή στρατηγική που εφαρμόστηκε κατά της Σοβιετικής Ενώσεως, είναι μάλλον σαφές ότι και αυτήν την φορά ο στόχος παραμένει ίδιος. Η απομείωση της ρωσικής ισχύος, όπως και η πρόκληση απωλειών σε όλα τα μέτωπα (σ.σ. Με επίκεντρο την ενέργεια, την γεωγραφική διαδρομή των αγωγών και την συνεχιζόμενη διαμάχη στην Ουκρανία) και δη στα διπλωματικά ώστε να βρεθεί σε ακόμη πιο δυσμενή θέση η Μόσχα, αποτελεί πάγιο, συνεχή και μη διαπραγματεύσιμο σκοπό της Αγγλοσαξονικής γεωστρατηγικής.
Οι επιλογές αντιδράσεως της Ρωσίας στο Θέατρο Επιχειρήσεων της ενέργειας και της οικονομίας, είναι περιορισμένες από την γεωγραφία, καθώς η Μόσχα συνεχίζει να πληρώνει ακριβά το τίμημα στρατηγικών σφαλμάτων του παρελθόντος, βάσει των οποίων δεν δόθηκε η απαραίτητη σημασία στην απόκτηση προσβάσεων στη θάλασσα (σ.σ. Η αξία της ναυτικής γεωγραφίας ήταν σαφώς παραμελημένη στους παρελθόντες Ρώσους/Σοβιετικούς ηγέτες με «θεαματικότερες» στιγμές την πώληση της Αλάσκας τον Οκτώβριο του 1867 στις ΗΠΑ και την τελική αποδοχή της Συμφωνίας της Γιάλτας τον Φεβρουάριο του 1945).
Οι Αγγλοσάξονες περιθωριοποιούν την Ρωσία εφαρμόζοντας μια τακτική η οποία θυμίζει τον Αθηναίο Στρατηγό Φορμίωνα, ο οποίος εκτέλεσε έναν εξαιρετικό ελιγμό κατά μιας μοίρας κορινθιακών πολεμικών κατά τη διάρκεια της Ναυμαχίας της Ναυπάκτου (429 π.Χ.) στο πλαίσιο του Πελοποννησιακού Πολέμου (431-404 π.Χ.). Εκεί ο «πατήρ της ναυτικής τακτικής» προχώρησε σε έναν δυναμικό ελιγμό περικλείοντας τα πλοία των Κορινθίων και πλέοντας σε κυκλικό σχηματισμό…

(σ.σ. «Ο Φορμίων απάντησε ευφυώς στην εχθρική διάταξη, σχηματίζοντας έναν δεύτερο κύκλο, εξωτερικώς, ο οποίος αγκάλιαζε περιμετρικά τον εχθρικό… Οι Κορίνθιοι είχαν απορήσει… Οι κυκλικές κινήσεις του Αθηναϊκού Στόλου γύρω από την περίμετρο σταδιακώς εκτελούνταν με αυξημένη ταχύτητα και παράλληλα προσέγγιζαν την περίμετρο με τα εχθρικά πλοία, στενεύοντας τον κύκλο και μειώνοντας την απόσταση… οι Κορίνθιοι ενστικτωδώς ανάκρουαν, υποχωρούσαν… ο χώρος τους μειωνόταν συνεχώς, βλέποντας έναν κύκλο από πλοία να στριφογυρίζει και να έρχεται σιγά σιγά επάνω τους, με αποτέλεσμα τα πλοία να συγκρούονται μεταξύ τους»)[1].

Όπως γίνεται αντιληπτό την τακτική του Φορμίωνος εφαρμόζουν κατά της Ρωσίας (σ.σ. Στην θέση των Κορινθίων) οι ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας τακτική επιχειρησιακού εκφοβισμού σε γεωπολιτικό επίπεδο με ευθύνη των Ρώσων, οι οποίοι επιλέγουν να οπισθοχωρούν λόγω αδυναμίας.
Ο Θουκυδίδης περιγράφει και το τέλος της ιδιόμορφης αυτής ναυτικής συγκρούσεως καθώς ο Φορμίων: «… Σε όλο αυτό το διάστημα παρατηρούσε τα πλοία του αντιπάλου Στόλου, που ολοένα περιορίζονταν και στριμώχνονταν και ανέμενε την κατάλληλη στιγμή που ο εωθινός άνεμος θα έπνεε στην περιοχή από τον κόλπο… όταν άρχισε να πνέει η κατάσταση χειροτέρεψε για τους Κορινθίους» [2].
Το τέλος της ναυμαχίας προέκυψε από την καταρράκωση του ηθικού που επήλθε από την σύγχυση την οποίαν επέφεραν οι αποφασιστικές και δυναμικές κινήσεις των Αθηναίων, καθώς τότε ο Φορμίων επιτέθηκε κερδίζοντας περιφανή νίκη. Οι Αγγλοσάξονες αναμένουν τον «εωθινό άνεμο» προκειμένου να προκαλέσουν όπως και στη Ναύπακτο την τελική ήττα κατά των αντιπάλων τους, οι οποίοι εάν συνεχίσουν να αντιδρούν όπως οι Κορίνθιοι, τότε θα οδηγηθούν σε σύγχυση, διάσπαση και στην ήττα.
Επειδή όπως προαναφέραμε οι ΗΠΑ λειτουργούν ως κλασσική ναυτική δύναμη με επιθετικό πνεύμα εκμεταλλευόμενες την περίσσεια ισχύος τους με αιχμή του δόρατος τις Ένοπλες Δυνάμεις – η οποία αναπαριστάται εμβληματικώς με τις 11 Ομάδες Κρούσεως Αεροπλανοφόρων (Carrier Strike Groups) – και αξιοποιώντας το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι αποτελούν την μοναδική πραγματικώς περιφερειακή δύναμη, η οποία κυριαρχεί στον γεωγραφικό χώρο της Αμερικανικής Ηπείρου (Βόρεια, Κεντρική, Νότια Αμερική), η αγγλοσαξονική γεωστρατηγική στηρίζεται σε μια σειρά «ακλόνητων» σημείων υψηλότατης γεωστρατηγικής αξίας, τα οποία εμπεριέχονται εντός του δακτυλίου ανασχέσεως (Rimland).

Η χερσόνησος της Ανατολίας μαζί με την Ανατολική Θράκη και τα συμπεριλαμβανόμενα σημεία κλειδιά για τη ναυτική γεωγραφία, δηλαδή του Βοσπόρου, της Θαλάσσης του Μαρμαρά και των Στενών των Δαρδανελίων, συγκροτούν μια ενιαία γεωγραφική ενότητα, η οποία βρίσκεται υπό την τουρκική κυριαρχία και ελέγχεται μέσω της υπαγωγής της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ. Άρα όπως είναι γνωστό «τοις πάσι» η αξία της Τουρκίας ως συμμάχου και εταίρου εξαρτάται ευθέως από την ικανότητα και την θέλησή της να συνεχίζει να επιτελεί το έργο της ανασχέσεως της ρωσικής ισχύος μέσω της απαγορεύσεως χρησιμοποιήσεως του εδάφους της υπέρ των ρωσικών συμφερόντων.
Όμως όπως έχει αποδειχθεί από την πρόσφατη ιστορία, η Τουρκία «διέσπασε» την Rimland αποδεχόμενη την ρωσική πρόταση μεταφοράς ενεργειακών προϊόντων όχι μόνον για εσωτερική κατανάλωση, αλλά κυρίως με σκοπό την χρήση της τουρκικής γεωγραφίας προκειμένου να καταστήσει τις ευρωπαϊκές χώρες «ομήρους και εξαρτημένες από την ρωσική ενέργεια» όπως συχνότατα επαναλαμβάνουν Αμερικανοί κυβερνητικοί και μη παράγοντες.
Έως εδώ η τουρκική «μικρή αποστασία» θα μπορούσε να συγχωρηθεί λόγω της γεωστρατηγικής αξίας και επειδή το καθεστώς Ερντογάν μπορούσε να παραπλανά την Δύση με την σαγηνευτική του πρόταση για ένα ισλαμικό σύστημα διακυβερνήσεως, το οποίο θα σεβόταν και θα εφάρμοζε την Δημοκρατία. Η κατάσταση εξελίχθηκε διαφορετικώς καθώς από την εποχή του Β΄ Πολέμου στον Κόλπο (2003), όπου σημειώθηκε η πρώτη σοβαρή ρήξη μεταξύ Τουρκίας και ΗΠΑ λόγω της αρνήσεως παραχωρήσεως τουρκικού εδάφους ως βάσεως εξορμήσεως κατά του Ιράκ (σ.σ. λόγω των Κούρδων), έως την στάση που τήρησε το νέο-οθωμανικό καθεστώς – αντιστρατευόμενο εκ νέου τα γεωπολιτικά συμφέροντα των Αγγλοσαξόνων – στο πλαίσιο της Αραβικής Ανοίξεως (2008) και τα συμβάντα σε Αίγυπτο και Συρία – την αντι-ισραηλινή ρητορική και το επεισόδιο του Mavi Marmara (2010) μέχρι και την απαράδεκτη κατασταλτική δράση την οποίαν επέδειξε στα γεγονότα στο πάρκο Γκεζί (2013), κατέστη σαφές ότι η απόκλιση μεταξύ Ουάσιγκτον και Αγκύρας ήταν σημαντική.
Οι νέο-οθωμανοί Ερντογάν και Νταβούτογλου έδειξαν ιδιαίτερο ζήλο – έως ότου απεκαλύφθησαν επιτέλους – όχι στο να οικοδομήσουν μια δημοκρατική αλλά μια ισλαμιστική (σ.σ. Με τάσεις και οράματα πανισλαμιστικά και παντουρκικά) διακυβέρνηση, εξουδετερώνοντας όλους τους δυνητικούς αντιπάλους ακόμη και εάν επρόκειτο για πρώην συμμάχους όπως ο Φετ. Γκιουλέν.
Η κατάσταση περιεπλάκη ακόμη περισσότερο με την υποστήριξη των Κούρδων από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και ιδιαιτέρως στο ακανθώδες και ζωτικής σημασίας ζήτημα των Κούρδων της Βορείου Συρίας και της προοπτικής συγκροτήσεως μιας δεύτερης μετά από το Ιράκ κρατικής οντότητας. Η έκρηξη του πραξικοπήματος θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως η πέτρα που έπεσε πάνω στο ήδη ξεχειλισμένο ποτήρι, το οποίο και έθραυσε! Από τα προαναφερόμενα διακρίνεται η εφαρμογή της ιδίας τακτικής του Φορμίωνος και έναντι της Τουρκίας…
Ρωσία και Τουρκία διαπίστωσαν ότι παρά τις πολλές διαφορές η γεωγραφία τους έχει καταδικάσει να έχουν η μια την ανάγκη της άλλης, εφόσον – και αυτό είναι το κρίσιμο σημείο – πιέζονται στρατηγικώς από την ίδια δύναμη. Άρα θα μπορούσε να συμπεράνει κανείς ότι η συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών θα πρέπει να ακολουθεί την τάση της συνεχούς αναβαθμίσεως και μάλιστα σε πολλαπλά επίπεδα.
Ωστόσο, η συμμετοχή της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ και η εγωιστική αθλιότητα την οποίαν επέδειξε το ισλαμιστικό καθεστώς του Ερντογάν και του μέντορος αυτού Νταβούτογλου έναντι της Μόσχας, ψαλίδισαν τις προσδοκίες. Η εν πολλοίς ωφελημένη από την Ρωσία, ο επιτήδειος ουδέτερος του Β΄ΠΠ, η χώρα η οποία θρέφει όνειρα για το ισλαμιστικό χαλιφάτο, ήθελε – και αυτό επεδίωξε (σ.σ. Όπως υποστήριξε ο γράφων σε σχετικό άρθρο [3]) με την κατάρριψη τον περασμένο Νοέμβριο – να καταστήσει σαφές στην Μόσχα με όρους γεωπολιτικούς ότι ήταν ισότιμος με εκείνην εταίρος.
Σήμερα η Τουρκία θεωρεί, ότι το πραξικόπημα υποκινήθηκε από άλλες δυνάμεις, έχοντας κατηγορήσει ευθέως τις ΗΠΑ και επειδή χρησιμοποιεί πληθυντικό προφανώς να σκιαγραφεί σκοπίμως και το Ισραήλ. Όλα δείχνουν ότι βρισκόμαστε ενώπιον μιας σοβαρής ενδοσυμμαχικής κρίσεως τελείως διαφορετικής βαρύτητος με εκείνην που προκλήθηκε μεταξύ Αθηνών και Ουάσιγκτον, μετά από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 (Αττίλας 1 επί Δικτατορίας και Αττίλας 2 επί Δημοκρατίας).
Η ελληνική αντίδραση να θυμηθούμε πως ήταν η έξοδος από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ. Οι ΗΠΑ επέβαλλαν εμπάργκο όπλων στην Τουρκία, η οποία σημειωτέον ενήργησε αφυπνιστικώς για τους Τούρκους σχεδιαστές (στρατιωτικούς και πολιτικούς), οι οποίοι μετέβαλλαν άρδην τις στρατηγικές τους προτεραιότητες προκειμένου να μην βρεθούν ξανά ενωπίον μιας αντιστοίχου δυσμενούς καταστάσεως (σ.σ. Αυτή η επίτευξης αυτοδυναμίας και ανεξαρτησίας των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων και μάλιστα σε πολύ μεγάλο βαθμό, πιστώνεται στην διακυβέρνηση Ερντογάν-Νταβούτογλου).
Ποια μπορεί να είναι η τουρκική επόμενη κίνηση απασχολεί σήμερα πολλούς αναλυτές ανά την υφήλιο. Η εκτίμησή μου είναι ότι ο Ερντογάν συζητώντας με τον Πούτιν – τον οποίον και θαυμάζει ως ηγέτη – δεν τοποθετεί στην άκρη την λογική και τη ρεαλιστική πραγματικότητα των εξαρτήσεων και των άλλων δεσμών, μέσω των οποίων κυριολεκτικώς παραμένει καρφωμένος εντός της «φυλακής» Rimland. Ούτε άλλωστε ο Ρώσος πρόεδρος παραγνωρίζει την σοβαρότητα της τρεχούσης καταστάσεως.
Ο Ερντογάν εκτιμάται ότι θα διαπραγματευθεί εκ παραλλήλως με τις ΗΠΑ (αλλά και με την Ρωσία) σε δύο επίπεδα. Με την Ουάσινγκτον ως εξής:
α) Ζητώντας περισσότερη ελευθερία και ανεξαρτησία από την Δύση, ως αντίδοτο στην φθοροποιό κριτική την οποία του ασκεί και θεωρώντας ότι οι ΗΠΑ οφείλουν να καταβάλλουν κάποιο τίμημα (σ.σ. Παράδοση Γκιουλέν) ως αντιστάθμισμα της αποδοκιμασίας εκ μέρους του της κατηγορίας περί υποκινούμενου πραξικοπήματος.
Επίσης εκτιμάται, ότι θα ζητήσει την πλήρη επανένταξή του στις δομές της – έως τώρα απορριπτέας λόγω μη ταυτίσεως συμφερόντων – αγγλοσαξονικής γεωπολιτικής, την ένταξη στην ΕΕ, ζητώντας πάλι ως αντίτιμο την επίλυση του κυπριακού συμφώνως με τα τουρκικά συμφέροντα και την μεταφορά του ισραηλινού φ.α. μέσω αγωγού και από εκεί στην ΕΕ. Δηλαδή το πρώτο σκέλος εκτιμάται ότι θα ζητά την διαγραφή τους συγκρουσιακού παρελθόντος με τους Αγγλοσάξονες και το Ισραήλ και την ανάδειξή του χωρίς δεσμεύσεις στην κυρίαρχη δύναμη της περιοχής,
β) Προκαλώντας τους Αγγλοσάξονες με την κατηγορία ότι επιδίωξαν την ανατροπή του και ως αντίδραση σε αυτήν την υπονομευτική πολιτική, να προχωρήσει μονομερώς σε ακόμη πιο σημαντικές συμφωνίες με την Ρωσία, όπως για παράδειγμα στην κατασκευή του Turkish Stream, ακόμη και να ξεκινήσει για λόγους εντυπώσεων συζητήσεις με απώτερο στόχο την ένταξη στην Ευρασιατική Ένωση και με το επιχείρημα ότι η ΕΕ/Δύση έχουν απορρίψει επανειλημμένως την Τουρκία. Υπενθυμίζεται, ότι η Τουρκία μετά από ρωσική πρόταση μετέχει (2012) ως Dialogue Partner στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σανγκάης, με τον οποίον εκτιμάται ότι θα αναβαθμίσει το καθεστώς συνεργασίας.

Η Τουρκία αναγνωρίζοντας ότι διακυβεύονται ζωτικά εθνικά της συμφέροντα και μελετώντας τις συνέπειες που υπέστη η Ελλάδα όταν απεσύρθη από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, εκτιμάται ότι δεν θα επιχειρήσει να κινηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση. Η τουρκική ηγεσία γνωρίζει επίσης ότι τα όρια αντιδράσεως της Δύσεως σε απόφαση αποδεσμεύσεώς της από το ΝΑΤΟ, δηλαδή μια γεωπολιτική αποστασία, θα υπερβούν κάθε παγκόσμιο προηγούμενο και θα είναι άκρως επιβλαβή για την χώρα.

Ωστόσο δεν διαλάθει της προσοχής του Ερντογάν και των συμβούλων του (σ.σ. Ο Νταβούτογλου στο παρασκήνιο παραμένει ενεργός) ένα άλλο ομοίως αδιαμφισβήτητο γεγονός. Η προτεσταντική αγγλοσαξονική Δύση διακατέχεται από τιμωρητική διάθεση έναντι της ισλαμιστικής νέο-οθωμανικής τουρκικής ηγεσίας. Εκτιμάται ότι στο προσεχές μέλλον ο πέλεκυς της Νεμέσεως θα πέσει εκ νέου με άλλη πιθανότατα μορφή επί του καθεστώτος που οικοδομεί ο Ερντογάν.
Ο φόβος μιας γενικευμένης κουρδικής εξεγέρσεως, της συγκροτήσεως νέου κουρδικού κράτους στην Συρία (σ.σ. Όλα δημιουργήματα της αναθεωρητικής αγγλοσαξονικής γεωστρατηγικής με στόχο τον επανακαθορισμό των συνόρων) και η πιθανή άρνηση της Δύσεως να αποδεχθεί τις τουρκικές απαιτήσεις που μόνον τιμωρία αλλά μάλλον επιβράβευση θα θυμίζουν, εκτιμάται ότι δημιουργούν σοβαρά εμπόδια στην ελεύθερη έκφραση της ζητούμενης πολιτικής εκ μέρους της Τουρκίας. Η κλεψύδρα τρέχει σε βάρος του Τούρκου προέδρου και οι Αγγλοσάξονες επιθυμούν απλώς την εξουδετέρωσή του.
Ο Ρώσος πρόεδρος εκτιμάται ότι θα σκεφθεί πολύ σοβαρά με συναίσθηση της ιστορικής ευθύνης, ότι εάν ο Ερντογάν γνωρίζοντας ότι θα πιεστεί να αποσυρθεί, αποφασίσει να αντιδράσει και να γίνει αποστάτης, τότε θα πρέπει όχι απλώς να τον δεχθεί στην Ευρασιατική Ένωση, αλλά και να τον προστατέψει μαζί με την Τουρκία και να εγγυηθεί την ασφάλειά της έναντι οιασδήποτε απειλής. Αυτό θα δημιουργήσει κλίμα που θα επαναφέρει ιστορικές μνήμες διηπειρωτικών συγκρούσεων. Ο πρόεδρος Πούτιν θα πρέπει να μπορεί να στηρίξει την τουρκική αποστασία και να πολεμήσει εάν χρειαστεί για να την περιφρουρήσει.
Η Ρωσία όπως και η Τουρκία περισφίγγονται από τις επιθετικές τακτικές που εφαρμόζει εναντίον τους ο γεωπολιτικός Φορμίων. Στην Τουρκία εξερράγη πραξικόπημα, η Ρωσία αντιμετωπίζει το πρόβλημα μιας πιθανής αναφλέξεως στην Ουκρανία που πιθανότατα να πυροδοτήσει απρόβλεπτες εξελίξεις, καθώς η στάση της Πολωνίας αλλά και των Βαλτικών Χωρών παραμένει ιστορικώς και γεωστρατηγικώς βαθιά αντιρωσική (σ.σ. Και επιβεβαιώθηκε από την πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής στην Βαρσοβία).
Συμπερασματικώς, εκτιμάται ότι ο Ερντογάν θα προσπαθήσει να κερδίσει χρόνο – με την οπή της κλεψύδρας να μεγαλώνει με υπαιτιότητα των Αγγλοσαξόνων – ώστε να ισχυροποιηθεί ακόμη περισσότερο. Σε αυτό το διάστημα – έως το Φθινόπωρο όπου αναμένεται να υλοποιηθεί η μετάβαση σε ένα προεδρικό σύστημα με ενισχυμένες εξουσίες – θα επιχειρήσει να ολοκληρώσει τις εκκαθαρίσεις στις ΤΕΔ και να ελαχιστοποιήσει την επιρροή που ασκούν πάσης φύσεως αντίπαλοί του με πρόσχημα την εξουδετέρωση απειλή της «παράλληλης δομής» του Γκιουλέν.
Το συγκεκριμένο σχέδιο εκτιμάται ότι θα μπορούσε να επικεντρωθεί επί τριών αξόνων: α) Στον πλήρη έλεγχο των δομών εξουσίας, της Δικαιοσύνης, της Αστυνομίας και ιδίως των ΤΕΔ ώστε να ελαχιστοποιηθεί η αντίδρασή τους εάν η Τουρκία εξετάσει το ενδεχόμενο πλήρους ή μερικής αποχωρήσεως από τις δυτικές δομές, β) στην εξάλειψη της εναλλακτικής λύσεως που μάλλον να συνεχίζει να αποτελεί ο Γκιουλέν, ως αντικαταστάτης του Ερντογάν μετά από την πιθανή εξουδετέρωση του τελευταίου και γ) στην διατήρηση μιας θερμής, θερμότατης επαφής με την Ρωσική Ομοσπονδία ως αντίβαρο-εχέγγυο της διατηρήσεως του καθεστώτος, η οποία πιθανότατα να επεκταθεί και σε άλλους τομείς.
Ο πρόεδρος Πούτιν εκτιμάται ότι ίσως αναγκασθεί να ξεκαθαρίσει εγκαίρως την θέση του έναντι του Ερντογάν, της Τουρκίας και των Αγγλοσαξόνων γενικότερα. Από την στάση που θα επιλέξει να τηρήσει και κυρίως από το πόσο έχει συνηθίσει «αναγκασμένος να υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του» να καθίσταται Κορίνθιος και Μήλιος ταυτοχρόνως, είτε θα οδηγηθεί (σ.σ. Όπως και ο Ερντογάν) σε κάποια μορφής συμφωνία ή σε πλήρη ρήξη με την Δύση. Η ώρα του εωθινού ανέμου πλησιάζει και αυτό είναι γνωστό στην Ουάσιγκτον αλλά και στην Μόσχα όπως και στην Άγκυρα….

[1] Κ.Ε. Ιωαννίδου, Τριήρης, Τακτική και Επιχειρησιακό Περιβάλλον στην αρχαία Ελλάδα, Αθήνα, Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού, 2016, σσ.146-147. [2] Θουκυδίδου, Ιστορίαι, Β 83-84. [3] http://www.defence-point.gr/news/?p=142043


ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ
DEFENCEPOINT

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ Η ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΣΙΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

Γράφει ο Zülfikar Doğan 

Μετάφραση : Σωτήρης Δημόπουλος 

Η Τουρκία, η οποία μετά την επιδείνωση των σχέσεών της με τη Συρία, το Ιράκ, τη Λιβύη, την Αίγυπτο και το Ισραήλ έχασε την οικονομική, πολιτική και διπλωματική επιρροή της στην Μέση Ανατολή, βρίσκεται στα πρόθυρα της απώλειας και της Κεντρικής Ασίας, λόγω της κρίσης με τη Ρωσία. Οι κυρώσεις της Μόσχας, που ακολούθησαν την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους στις 24 Νοεμβρίου, επεκτείνονται και στις ρωσικές σφαίρες επιρροής στην Κεντρική Ασία και στον Καύκασο, καθώς οι κεντροασιατικές χώρες που είχαν δημιουργήσει στενές σχέσεις με την Άγκυρα μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, φαίνεται ότι ετοιμάζονται να αποστασιοποιηθούν από τη Τουρκία.

Στις 15 Δεκεμβρίου 2015, στην Μόσχα, η σύνοδος της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών (ΚΑΚ) –που συμπεριλαμβάνει και τα τουρκικά(sic) κράτη της Κιργιζίας, του Καζαχστάν, του Ουζμπεκιστάν και του Τατζικιστάν, μαζί με τη Ρωσία, το Αζερμπαϊτζάν, την Μολδαβία, την Λευκορωσία και την Αρμενία- κάλεσε την Τουρκία να απολογηθεί στη Ρωσία.  

Η Αρμενία έχει στην παρούσα φάση την προεδρία του ΟΣΣΑ (Οργανισμός για τη Διακυβερνητική Συνθήκη Συλλογικής Ασφάλειας-CSTO), μια στρατιωτική συμμαχία των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών. Οι αρχηγοί των στρατών των κρατών-μελών συναντήθηκαν πριν από την συνάντηση των αρχηγών των κρατών για να ακούσουν τον προεδρεύοντα Στρατηγό Γιούρι Χατσατούρωφ, τον Αρμένιο αρχηγό του Γενικού Επιτελείου, να επικρίνει σφοδρά την Τουρκία. Ο Χατσατούρωφ τόνισε ότι «οι αρχηγοί των Γενικών Επιτελείων όλων των κρατών-μελών του Οργανισμού υποστηρίζουν τις ρωσικές ενέργειες και καταγγέλλουν την τουρκική επίθεση εναντίον του Su-24, που τη θεωρούμε ως πράξη εμπρηστική και ως επαίσχυντη επίθεση. Όπως είπε η Ρωσία αμέσως μετά την επίθεση, βλέπουμε σ’ αυτή μία πισώπλατη μαχαιριά».

Ο Αρμένιος πρόεδρος Σερζ Σαρκισιάν, προεδρεύων της ΚΑΚ, ζήτησε επίσης από την σύνοδο κορυφής να στηρίξει τη Ρωσία και να καταγγείλει την Τουρκία: «ως κράτη μέλη, δηλώσαμε την υποστήριξή μας προς τη ρωσική θέση και αποφασίσαμε να διακηρύξουμε επειγόντως την ενότητά μας στη μάχη με την τρομοκρατία. Η συμπεριφορά της Τουρκίας και η κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους αποτέλεσε μια οπισθοδρόμηση στον αγώνα εναντίον της τρομοκρατίας».

Ωστόσο, το πραγματικό σοκ για την Άγκυρα δεν ήταν τα λόγια του Σαρκισιάν, αλλά αυτά του προέδρου της Κιργιζίας, Αλμπαζέκ Αταμπάγιεφ, ο οποίος στο παρελθόν είχε απευθυνθεί προς τον Τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν αναφέροντάς τον ως τον «μεγαλύτερο αδελφό» του. Μετά τις προεδρικές εκλογές του Αυγούστου του 2014, ο Αταμπάγιεφ είχε εμφανιστεί με τον Ερντογάν, κατά την εκφώνηση του νικητήριου λόγου του, και τον είχε επαινέσει χωρίς να τσιγκουνευτεί στα λόγια του. Στη σύνοδο της ΚΑΚ, ο Αταμπάγιεφ εξέφρασε την υποστήριξή του στην Μόσχα και στον Πούτιν και ζήτησε ο Ερντογάν και η Τουρκία να απολογηθούν στην Ρωσία.

Η υποστήριξη της Ρωσίας εκ μέρους των κεντροασιατικών τουρκικών δημοκρατιών, που έχουν δεχθεί δισεκατομμύρια δολάρια σε δάνεια και χρηματοδοτική στήριξη από την Τουρκία και η προτροπή του Αταμπάγιεφ να απολογηθεί η Άγκυρα σόκαραν την Τουρκία και έβγαλαν από τις αυταπάτες τους τον Ερντογάν και την κυβέρνηση του ΑΚΡ. Το 2014, η Υπηρεσία Συνεργασίας και Συντονισμού της Τουρκίας είχε παράσχει στις κεντροασιατικές δημοκρατίες περισσότερα από 3,5 δις δολ. Όταν ρωτήθηκε για το σχόλιο του Αταμπάγιεφ, ο εκπρόσωπος του Ερντογάν, ο Ιμπραήμ Καλίν, είπε: «Αν μη τι άλλο, ήταν μια ατυχής δήλωση».

Το πάγωμα της Ρωσίας, από τον Οκτώβριο, στην έκδοση αδειών διέλευσης για τα τουρκικά φορτηγά έχει κλονίσει τις τουρκικές εξαγωγές προς τις κεντροασιατικές δημοκρατίες. Η Άγκυρα ανησυχώντας από την πιθανότητα να χαθούν οι κεντροασιατικές αγορές, όπου η Τουρκία έχει μεγάλα κατασκευαστικά συμβόλαια και επενδύσεις, άρχισε να χρησιμοποιεί την Κασπία Θάλασσα για τις εξαγωγές της, χάριν στο άνοιγμα των πυλών του Αζερμπαϊτζάν. Ο Αζέρος πρόεδρος Ιλχάμ Αλίεφ διέταξε να αυξηθεί η δυνατότητα διεκπεραίωσης των πλοίων στα λιμάνια της Κασπίας και να καταργηθεί η διαδικασία έκδοσης άδειας για τη διέλευση των τουρκικών φορτηγών. Ωστόσο, ακόμη και αν τα τουρκικά φορτηγά μέσω της Κασπίας φθάσουν τα 50 χιλιάδες ετησίως δεν μπορούν να καλύψουν το μέγεθος των τουρκικών εξαγωγών των προηγούμενων ετών προς τις αγορές της Κεντρικής Ασίας. Επίσης, με την ραγδαία πτώση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, το Αζερμπαϊτζάν έχει υποτιμήσει το νόμισμά του κατά 47% έναντι του δολαρίου και του ευρώ. Δεδομένων, επομένως, των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει, κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος ότι η χώρα θα μπορεί επ’ αόριστον να συνεισφέρει στις εμπορικές και ενεργειακές ανάγκες της Τουρκίας.

Επιπλέον, μια συνάντηση του Αλίεφ με τον Σαρκισιάν στην Ελβετία στις 19 Δεκεμβρίου δεν κατέληξε σε κάποια απόφαση για το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Αντιθέτως, οι δύο χώρες ανακοίνωσαν ότι η κατάπαυση πυρός μεταξύ τους έχει λήξει. Αυτή η εξέλιξη ανησυχεί πολύ την Τουρκία, επειδή θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τη χρήση της αζερικής διαδρομής για τις εξαγωγές της. Εν τω μεταξύ, η Ρωσία και η Αρμενία, οι οποίες έχουν ενισχύσει τους πολιτικούς και τους οικονομικούς δεσμούς τους, στα τέλη του Δεκεμβρίου αποφάσισαν να επεκτείνουν και τη στρατιωτική τους συνεργασία. Παράλληλα, στα μέσα του Δεκεμβρίου, ο Πούτιν ανακοίνωσε ότι η διαδικασία στην έκδοση βίζας για τους Γεωργιανούς θα χαλαρώσει και σύντομα θα καταργηθεί. Έτσι γίνεται φανερό ότι η ρωσο-αρμενική συμφωνία στο πεδίο της αεράμυνας, η εξομάλυνση των ρωσο-γεωργιανών σχέσεων και η επανάληψη των αψιμαχιών μεταξύ του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας θα εμποδίσουν την πρόσβαση της Τουρκίας στον Καύκασο. Υπάρχουν επίσης φόβοι ότι η Ρωσία, η οποία έχει εκτοξεύσει πύραυλους κρουζ από τα πλοία της στην Κασπία, θα μπορούσε να μπλοκάρει τη διέλευση της Τουρκίας από τη θάλασσα αυτή, περιορίζοντας έτσι την πρόσβασή της προς την Κεντρική Ασία μέσω αυτής της διαδρομής.  

Η Ρωσία επίσης χρησιμοποιεί την «Ευρασιατική Οικονομική Ένωση» (EEU) για να προκαλέσει πρόβλημα στις σχέσεις της Τουρκίας με τις τουρκικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας. Οι συνομιλίες της Τουρκίας με την EEU για τη δημιουργία μιας ελεύθερης ζώνης εμπορίου ανεστάλησαν, κι αντιθέτως ο Πούτιν ανακοίνωσε ότι η EEU θα ξεκινήσει συνομιλίες με το Ιράν. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Ρωσία βοηθά στην προώθηση των ιρανικών οικονομικών συμφερόντων στην Κεντρική Ασία κλείνοντας τις πόρτες στην Τουρκία, που υποστηρίζει μια τελωνειακή ένωση και μια περιφερειακή ελεύθερη ζώνη εμπορίου. Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι όλα αυτά φέρνουν την Τουρκία, και στον απόηχο της απομόνωσής της στην Μέση Ανατολή, ένα βήμα εγγύτερα στην απώλεια της Κεντρικής Ασίας.    

Πηγή: http://www.al-monitor.com